Dengê Azad - ده‌نگی ئازاد

Hevwelatiyekî Kurd li Selmasê bi cezayê darvekirinê hat mehkûmkirin

2012-02-04T10:10:00.000-08:00

Dengê Azad - CAPK: Hevwelatiyê Kurd ê bajarê Selmas li Rojhilatê Kurdistanê yê bi navê Riza Îsmaîlî, hefteya borî ji aliyê Dadgeha Şoreşa Selmasê ve bi tawana 'Muharibe' bi cezayê giran ê darvekirinê hate mehkûmkirin.

Çalakvanên Mafê Mirov li Îranê ragehand, hevwelatiyê sivîl ê bajarê Selmasê Riza Îslamîlî (Mamedî) yê temen 34 sal, hefteya berê bi cezxayê darvekirinê hatiye mehkûmkirin. Riza Mamedî ku niştecihê gundekî derdora bajarê Selmasê ye, heyamê 5 mehan beîr niha ji aliyê hêzên ewlekariya Komara Îslamî ya Îranê li bajarê Selmasê tê girtin. Navbirî bi suça 'Muharibe' (şer bi xwedê re) ku bi sedema alîkarî û çalakiyên wî ligel yek ji partiyên Kurdî yên dijî hikûmetê hatiye diyarkirin, bi vî cezayê giran hatiye mehkûmkirin.

Li gor rapora Çalakvanên Mafê Mirov li Îranê, Riza Mamedî ku demeke dirêj di destbisergeha Wezareta Ewlekariya Îranê ya bajarê Selmasê de hatibû ragirtin, niha di girtîxaneya wî bajarê Kurdistanê de dimîne û li benda rêvebirina cezayê darvekirinê ye.

Hêjayî gotinê ye ku Riza 2 sal berî niha di bûyera teqîna gaza mala wî û agirketina malê, hevser û du zarokên xwe ji dest daye.

Derkirina cezayê darvekirinê ji bo vî hevwelatiyê Kurd li Selmasê, berevajî hemû pîvan û rêbazên navneteweyî û bi taybet peymanmreya Navneteweyî ya Mafên Sivîl û Siyasî ye. Ji ber ku li gor vê peymannameyê nabe kes ji ber nerîn û dîtinên xwe were şopandin û êşandin. Mafê her mirovekê ye ku nerîn û ramanên xwe bi azadî bîne ziman. Nabe mafê jiyan, azadî û ewlehiyê ji tu mirovekê were standin.

Lê li Rojhilatê Kurdistanê her sal ji ber çalakiyên siyasî û sivîl û ramanên wan, hevwelatiyên Kurd û azadîxwazên neteweyên din bi cezayê darvekirinê tên mehkûmkirin. Li gor serhejmariyên ku beşa Ragihandina CAPK'ê kom kiriye, niha 25 girtiyên siyasî yên Kurd li Îranê li benda rêveçûna cezayê darvekirinê ne ku navê wan ev in:

1. Reşîd Axkendî, 2. Elî Efşarî, 3. Hebîb Efşarî 4. Seyîd Samî Husênî, 5. Enwer Rostemî, 6. Ebdula Sroriyan, 7. Mustefa Selîmî, 8. Hesen Taleî, 9. Hebîbula Gulperîpûr, 10. Hebîbula Letîfî, 11. Ezîz Mihemedzade, 12. Seyîd Cemal Mihemedî, 13. Loqman Muradî, 14. Zanyar Muradî, 15. Şêrko Mearifî. 16. Riza Îslmaîlî (Mamedî), 17. Bêhrûz Alxanî, 18. Yawer Rehîmî, 19. Esxer Rehîmî, 20. Bêhnam Rehîmî, 21. Moxtar Rehîmî, 22. Behmen Rehîmî, 23. Merdan Melikî, 24. Hesen Frohîdê, 25. Mihemed Ebdulahî.

Ji xeynî van 16 kesan, çendîn girtiyên din ên siyasî yên Kurd biryara wan hatiye betalkirin ji bo hepsa heta hetayî. Herwiha zêdeyî 200 hevweltiyên Kurd bi tawanên din ên xeynî siyasî hatine mehkûmkirin. Di sala 2011'an de hikûmeta Îranê 600 hevwelatî herî kêm darve kirine.

Li girtîgeha Urmiyê girtiyek Kurd dest bi gireva birçîbûnê kir

2012-02-04T10:07:00.000-08:00

Dengê Azad - CAKP: Hate eşkerekirin ku girtiyek Kurd li girtîgeha navendî ya bajarê Urmiyê ji sê roj berî niha ve dest bi gireva birçîbûnê kiriye. 2 birayên vî girtiyê siyasî yê Kurd bi cezayê îdamê hatine mehkûmkirin, dayîk wan ji ber bihîstina nûçeyê han rastî kirîza dil hatiye û jiyana xwe ji dest daye.

Navenda Çepemeniya Çalakvanên Mafê Mirov li Îranê di raporekê de eşkere kir ku girtiyê siyasî yê Kurd Ceifer Efşarî li Girtîgeha Navenî ya Umriye dest bi gireva birçîbûnê kiriye. Navbirî vê dawiyê bi tometa hewildan li dijî ewlehiya neteweyî, ji aliyê Dadgeha Şoreş a Mehabadê ve bi 5 sal cezayê girtîgehê hatiye mehkûmkirin û divê hikmê xwe li girtîxaneya Urmiyê derbas bike.

girtiyê siyasî yê Kurd Ceifer Efşarî, bi nîşana nerazîbûn li hemberî vê biryarê û nedana dadnameyê ji aliyê berpirsiyarên girtîxaneyê ve ji bo nivîsandina nerazîbûna fermî li hember vê biryara dadgehê ji bo navbirî, ji sê roj berî niha ve di hepsa hejmar 12 a girtîxaneya Urmiyê dest bi gireva birçîbûnê kiriye.

Hêjayî gotinê ye ku 2 birayên vî girtiyê Kurd bi navên Hebîb û ELî Efşarî ji aliyê Dadgeha Şoreş a Mehabadê ve bi suça 'Muharibe' ango şer ligel Xwedê bi cezayê darvekirinê hatine mehkûmkirin. Li gor agahiyan, dayîka wan du girtiyên siyasî yên Kurd piştî ku nûçeyê derkirina cezayê îdamê ji bo du lawên xwe zaniye, rastî kirîza dil hatiye û jiyana xwe ji dest daye.

Hevsera Kebûdvend: Rewşa tenduristiya Kebûdvend roj li pey roj xirabtir dibe

2012-01-30T13:46:00.000-08:00

Dengê Azad - CAPK: Hevsera girtiyê siyasî yê Kurd Mihemed Sidîq Kebûdvend ragehand, rewşa tenduristiya Serokê Rêxistina Mafê Mirovan li Kurdistanê yê girtiî M. Sidîq Kebûdvend ne baş e û roj li pey rojê ber bi xerabiyê diçe.

Perîsa Husênî; hevsera girtiyê siyasî yê Kurd û Serokê Rêxistina Mafê Mirovan li Kurdistanê yê girtî Mihemed Sidîq Kebûdvend, di daxuyaniyek taybet de ji bo Malpera Çalakvanên Mafê Mirovan (HRANA) ragenad ku rewşa tenduristiya Kebûdvend her diçe aloz û xerabtir dibe. Perîsa Husênî eşkere kir ku bi sedema tenduristiya nebaş a Kebûdvend, navbirî bo nexweşxaneyek derveyî girtîgehê haitye veguhastin û bi nerîna bijîşkê pispor divê bi lezgînî bikeve jêr çavdêriya bijîşkî, lê berpirsyarên hikûmetê ji wan hewldanan xwe parastin û têbîniya bijîşkan derbarê tenduristiya Kebûdvend berçav negirtine.

Mihemed Sidîq Kebûdvend ku ji sala 2007'an pêde di girtîgeha Komara Îslamî ya Îranê de ye û bi tawana çalakiyên mafê mirovan û damzrandina Rêxistina Mafê Mirovan li Kurdistanê (RMMK) bi 11 sal cezayê girtîgehê hatiye mehkûmkirin, tûşî nexweşiyên dil û prostatê bûye û hewce ye bi lezgînî operasyon jê re bên kirin.

Perîsa Husênî ji Nûçîegihania HRANA re da xuyakirin ku bi sedema ku Kebûdvend agehdarê rewşa nexweşketina zaroka wan li derveyî girtîxaneyê bûye, gelek xemgîn bûye û niha pîskolojiya wî pir xirab e.

Perîsa Husênî, herwiha eşkere jî kir ku zêdeyî 2 sal dibe ku nekariye hevdîtinê ligel hevserê xwe pêk bîne û serbaêr vê yekê ku pir hewil daye ku aliyê kêm hefteyê 2 car em bi telefonê pê re hevdîtinê bikin, lê rayedarên girtîgeha EVIN a Tehranê tu bersivek ji min re nedane.

Hevsera kebûdvend wiha dirêjç da daxuyaniya xwe: "Heyamek dibe ku rayedarên girtîgeha EVIn a Tehranê hevdîtina malbatan ligel girtiyên siyasî dijwar û asteng kirine."

Ambargoyên navneteweyî li dijî Îranê zextên mezin bo jiyana hevwelatiyên sivîl pêk tîne

2012-01-26T06:46:00.000-08:00

Ambargoyên navneteweyî, jiyana hevwelatiyan ligel lêgerên cidî rûbirû kiriye

Azad Kurdî

Ambargoyên navneteweyî li dijî hikûmeta Komara Îslamî ya Îranê di vê mehêde gihiştin asta herî cidî û zêde di heyamê çend salên borî de. Vê carê jixeynî Amerîka û hevalbendên wî yên din, Yekîtiya Ewrûpa jî tevlî komdengiyacîhanî li dijî dorpêşkirina hikûmeta Îranê rabû û biryarên cidî wergirtin.Amerîka û hevalebndên wê vê carê dan û standina petrola Îranê qedexe kirin ûbanka navendî û Ticaret a Îranê jî tevî pîşesaziya poetrola wî welatî xistinber ambargoyan.

Komara Îslamî ya Îranê ji ber rêvebirina bernama etomî ya xwe û meyandinagumanbar ya Uraniyûmê ji bo çêkirina bomebeyên navikî, niha ji her demê zêdetirketiye ber zext û amabargoyên navneteweyî. Di sala 2011’an de dehan rapor ûbiryarnameyên navnetweyî derbarê binpêkirina mafê mirovan li Îranê û herwehabernameyên nuklerî yên wî welatî hatin dan. Lê karbidestên Komara Îslamî jidêlva çareserkirina pirsgirêkên navxwe, dixwaze bi tena serê xwe û bipiştgermiya hindek welatên bi nav dostên xwe! Rûbirûyê raya giştî ya cîhanêderkeve. Meşandina siyasetên tevxwaz û bikaranîna metodên fitne û inadê jialiyê rayedarên hikûmeta Îranê gelek pirsgirêkên metirsîdar ên civakî û aborîji bo hevwelatiyan di hundirê wî welatî de pêk aniye. Bi awayekê ku roj bi rojkirîzên aborî û civakî zêde dibin û dewlet di çareserkirina wan de xemsar e ûti gavekê navêje. Barê gitan ê wan siyasetên şaş jî divê hevwelatiyên sivîlbidin.

Vê rewşa nû nigeraniyên gelek cidî ji bo hevwelatiyên sivîl li hemû Îranêpêk aniye. Ji ber ku piştî ambargoyên nû yên navneteweyî, buhayê alev ûpêwîstiyên jiyanê li bazarên tevahiya Îranê û bi taybet li bajarên mezin zêdebûye. Buhaya pêwîstiyên rojane yên jiyanê ji sedî 30 û hindek cihan zêdetir jî,jorde çûye. Zêdebûna zextên aborî li serhikûmeta Komara Îslamî, welatê Îranê ligel kirîzek xurd a aborî rûbirû kiriye. Hevwelatiyênsivîl nigeranê bandorên neyênî yên ambargoyan in û rojane xelk alevên serekeyên jiyanê wek birinc, çay, şekir, ar, rûn û wd... paşket dikin. Herwiha gelekdiyardeyên civakî jî bi sedema destpêbûna gera nû ya ambargoyan li dijîhikûmeta Îranê di nav bajaran de dest pê kiriye. Tenahî û ewlehiya civakî rojbi roj zêdetir têk diçe û xelk di nav stresek kûr de dijîn.

Neteweyên Îranê jiyanek pir zehmet derbas dikin, pirsgirêk û kirîza aborîbandora rasterast kiriye ser hemû aliyên jiyana hevwelatiyan. Li gorserhejmariyên fermî ku nûnerekî eclîsa Şêwra Îslamî ya Îranê eşkere kiriye,zêdeyî 40 minlyon hevwelatî di Îranê de di bin hêla birçîbûnê dijîn. Miaş ûheqdestê kedkarên karxaneyan çend meh e nehatiye dayîn. Rêjeya xizan û hejaranroj bi roj zêdetir dibe. Ligel ku her meh hikûmeta Ehmedînejad sozên pêkanînaderfetên nû yên kar dide, lê tu sozek wî û rayedarên din ji bo çareserkirianpirsigrêkên aborî û civakî yên hevwelatiyan nayên cîbicîkirin.

Amabrgoyên navneteweyî li dijî Komara Îslamî bi sedema siyasetên vê rejîmêher diçe zêdetir dibin û vê dawiyê şereke sar di navbera Rojava û rayedarênKomara Îslamî hatiye holê.

Rêxistina Rojnamevanên Sînornenas (RSF): “Rewşa azadiya gotin û raderbirînê di Îranê de gelek xerab e”

2012-01-25T08:46:00.000-08:00

Dengê Azad - RSF: Rêxistina Rojnamevanên Sînornenas (RSF), rapora xwe ya taybet bi sala 2011’an bi awayekî berfireh derbarê rewşa azadiya weşan û raderbirînê belav kir. Di vê raporê de, Îran di rêza herî jêr a welatên cîhanê di warê dijberîkirina ligel azadiya weşan û derbirîna ra û nerînan de bi awayekî serbest cîh girtiye. ‘RSF’ eşkere dike, desthilatdarên dîktator rêzê ji mafên hevwelatên sivîl nagirin û mafên sivîl û demokratîk ên wan binpê dikin.

Hat zanîn, di nav rapora ku Rêxistina Rojnamevanên Sînornenas weşandiye, tenê rewşa 3 welatên cîhanê ji ya Îranê baştir e di warê azadiya raman û raderbirînê de. Tenê Erître, Turkmenistan û Kureya Bakûr rewşa azadiya raderbirîn û weşanê ji ya Îranê ne baştir e.

Rêxistina Rojnamevanên Sînornenas (RSF) saziyek serbixwe û navneteweyî ye ku eva cara dehemîn e ku rapora salane derbarê rewşa azadiya raderbirînê belav dike. Di rapora RSF’ê de rewşa azadiya gotin û raderbirînê ya 178 welatên cîhanê ji destpêka Kanûna 2010’an heta Cotmeha 2011’an hatiye eşkerekirin û karnameya welatan li gor sala derbasbûyî hatiye nirxandin. Pileya Îranê di vê lîstê de her li jêr e. Rêxistina Rojnamevanên Sînornenas, nigeraniya xwe derbarê rewşa nebaş a azadiya gotin û raderbirînê bi taybet li welatên dîtkator û dijberên azadî û mafên sivîl ên hevwelatiyan nîşan dide û astengî û dijwariyên li pêşberî rojnamevan, nûçegihan û hevwelatiyan li Îranê derdixe holê.
Di rapora Rêxistina Rojnamevanên Sînornenas de hatiye destnîşankirin ku nûçegihan û rojnamevan di sala 2011’an de gelek hewldan kirin xebata xelkê di rêya azadî û bidestveanîan mafên xwe de bixin berbas, lê rejîmên dîktator bi şîdet û tundûtûjiyê pêşiya karê wan asteng kirine. Ezmûnan nîşan daye ku rejîmên totalîter tenê bi fetisandin û bêdengkirina nerazîbûnên hevwelatiyan razî nabin, belkî xebatên ragihandinê jî di pêvajoya xebata xelkê de ji bo azadî û demokrasî û wekheviyê bi xurtî asteng dikin û hevwelatiyan binçav dikin û piştî girtinê îşkence dikin û diçin girtîgehan.
Li gor rapora Rêxistina Rojnamevanên Sînornenas, di sala 2011’an de, di welatên cor bi cor ên cîhanê de hejmarek zêde rojnamevan û nûçegihan ketine girtîgehan û rastî cezayên giuran bûne, gelek hatine revandin û rastî lêdan û bêrêzîkirinê hatine, herwiha ligel geflêxwarinê rûbirû bûne.

Rejîmên dîktator û ne demokratîk dixwazin jiyana hevwelatiyên sivîl kontrol bikin û çavdêriyê bi ser hemû xebatên medya û ragihandinê giştî de bikin û karê wan bi berdewamî û sîstematîk kontol bikin. Ji bo van hikûmetan, meşandina tûndûtûjiyê li dijî meda û çamepeniyê bûye tiştek asayî û normal. Ji her aliyek cîhanê ev rewş tê xuyakirin.
Rêxistina Rojnamevanên Sînornenas di rapora xwe ya sala 2011’an de, serhejmariyên berfireh di vê derbarê de eşreke dike. Li gor rapora RSF’ê, li Mekzîk, Hindoras û Pakistanê, karmendên medyayan ligel gelek corên zext û geflêxwarinan rûbirû ne.
Di nav lîsteya 178 welatên cîhanê de ku rewşa azadiyaraderbirîn û weşanê hatiye nirxandin, Rêxistina Rojnamevanên Sînornenas dide zanîn ku Komara Îslamî ya Îranê bi sedema binçavkirin û girtina rojnamevanan di pileya 175’ê de cîh girtiye û tenê 3 welat rewşa azadiya raderbirînê di hundirê wan de ji Komara Îslamî baştir e.

RSF destnîşan dike ku desthilatdarên dîktator rêzê ji mafên hevwelatên sivîl nagirin û mafên sivîl û demokratîk ên wan binpê dikin ku azadiya raderbirînê yek ji wan mafên sirûştî ye.

Çavkanî: http://en.rsf.org/

Hilbijartinên vala

2012-01-24T08:59:00.000-08:00

Azad Kurdî

Biryar e Komara Îslamî ya Îranê di 2’ê Adara 2012’an (12’êReşema 1390)an, nehemîn gera hilbijartinên nûnerên Meclîsa Şêwra Îslamî rêvebibe. Kirîza xurt a nerazîbûnên navxweyî û ji aliyekî din jî zext û givaşên navneteweyîbi sedema pêşdebirina bernameyên etomî yên wê rejîmê, Komara Îslamî niha ligel rewşektaybet û hesas rûbirû kiriye, bi awayekê ku niha zêdeyî hemû 33 salên borî yêndesthilatdariya xwe pêwîstî bi nimayîşa çûna neteweyên Îranê bo ser sindoqêndengdanê heye. Vêna ne ji ber vê yekê ku Komara Îslamî bawerî bi hilbijartinênazad, demokratîk û azadkirina dengdanê û azadkirina berbijaran heye, belkî tenêdixwaze bi vê rêyê jesta rewayî û berheqiya xwe bikşîne rûyê raya giştî yacîhanê.

Hilbijartin, aleva herî giring a ewle û garantîbûnademokrasiyê di nav civakê de ye. Bi awayekê ku di sîstemek demokratîk dehevwelatî bi bikaranîna derfeta demokrasiyê û beşdarî di têkoşîna siyasî dedixwazin biryarê li ser rêveberî û çarenûsa xwe bidin. Di welatên azad ûdemokratîk de ku hilbijartin bê qeyd û bend tê rêvebirin, hilbijartinên handerfetek mezin e ji bo ku civatên xelkê bi hilabijartina nûner û bijartiyên xwehest bi serweriya xwe bideste bigirin û çarenivîsa xwe bi destê wan xwe diyarbikin. Di vê sîstemê de pergal ya gel e û ji aliyê xelkê bi awayekî sivîl ûmodern û dempokratîk nûner û rêveber tên diyarkirin. Nûner û kesên bijartî jialiyê xelkê neçar in bersivderê xelkê bin û gel li gor karnameya wan bi wan retevdigere. Sindoqa dengdanê navenda parastina desthilata xelkê bi ser xelkê ye.Di hemû gerên hilbijartinê de jî hemû proseyên hilbijartinê bi awayekî azad ûdemokratêk tên meşandin. Ji ber vê yekê ye ku niha demokrasî kultûrek e ku zêdeyîcivaka mirovahiyê diecibînin û diceribînin.

Normal e ku kesên baş sîstema dîktatoriya Komara Îslamîya Îranê nas nekin, bi hebûna hilbijartinên berdewam – ji xeynî hilbijartinakesayetî û sazî û dezgehên sereke û biryarder ên pergalê ku hemû ji aliyêserokê olî û bê agehdairya xelkê tên hilbijartin – di vê rejîmê de bixapin ûher wek rayedarên vê rejîmê jî îdea dikin, ‘demokasiyek bê hemya didesthilatdariya wan de heye ku li ti derek cîhanê tune ye’!

Pirsgirêk di vir de ye ku her ji roja yekem ku KomaraÎslamî desthilat bidestve girt, hemû bingehên sîstemek demokratîk û demokrasiyêku hilbijartin yek ji wan e, ji cewher û naveroka xwe ya rastîn hat vala ûdûrkirin. Hilbijartin li gor bingeh û pîvanên felsefe û îdeolojiya teng û hişkya ‘Welayeta Feqîh’ hatin darêtin ku îdeaya nûneriya Xwedê li ser erdê dike ûpiştî Xomeynî, Xemneyî xwe wekî Weliyê Feqîh dihesibîne.

Ez bawer im ku stem û zordariya herî mezin ku desthilatêntotalîter wek Komara Îslamî di cîhana sêyem li ser xelkê dimeşînin, ev e kuhemû bingeh û pîvanên beşdarî û hilbijartina azad asteng dikin û her tiştî li gorberjewendiya pergala xwe diparêzin û rê nadin bi vîn û îradeya xwe rasterastbiryarê li ser çarenûsa xwe bidin.

Di Komara Îslamî ya Îranê de, hilbijartin ji naveroka xweya rastîn hatine vala kirin û di vê çarçoveya teng û kontrolkirî ji aliyêhikûmetê ve tên lidarxistin. Ya balkêş ev bû ku di çend rojên borî dekêrhatîbûna gelek nûnerên ku niha di Meclîsê de ne jî, hate betalkirin ûnikarin tevlî hilbijartinê nimayişî bibin. Di Rojhilatê Kurdistanê ev yek gelekxuya û eşkere bû.

Di nivîsara bê de emê rojeva hilbijartinê li RojhilaêtKurdistanê şirove bikin.

Not: Ev nivîsar di hejmara 175'an a duheftînameya Agirî de hatiye çap û belavkirin.

http://www.kurdistanmedia.com/kurmanci/siyasi/file/5023.php

Azadî bê wekheviyê ne mumkin e

2012-01-13T14:45:00.000-08:00

Azad Kurdî

Ligel ku 11sal e ji sedsala 21’mîn derbas dibe û em çend rojên din diçin nav sala nû, hêjpirsa wekheviya zayendî di cîhanê de nehatiye çareserkirin û îradeya giştî yanavneteweyî jî di vê derbarê de xemsar e û di pratîkê de gavên bingehîn nehatineavêtin.

Sedsala nihaku wek sedeya teknolojî, pêşketina zanist û lezgîniya agahî û peywendiyan têbinavkirin, lê mirovahiyê nekariye yek ji lêgerên mezin û bi bandor ên civakanavneteweyî çareser bike ku ew jî pirsa wekheviyê di hemû warên jiyanê de ye.

Hêj mirovahîli ser mafên mirovî yên destpêkî û sirûştî ji bo nîva civakê ango jinan diaxiveû berdewam tekez li ser tê kirin û heta bîrdoziyên gelek kûr jî tên nivîsandinû belavkirin. Lê em dibînin ku ev mafên mirovî û xwezayî yên destpêkî jî jialiyê hindek welatên paşverû bi awayekî sîstematêîk tên binpêkirin, bêy kucivaka cîhanê lê xwedî derkeve û balê bide binpêkirina wekheviyê wek prensîpekcivakî, sivîl û hemdem a mirovahiyê di welatên dîktatorlêdayî û heta hindekwelatên pêşketî û nîv modern jî. Ji xeynî debîn nebûna van maf û azadiyênsirûştî û destpêkî jî, lê hê tundûtijiyên sîstematîk heta ji aliyê dewletan lidijî jinan û mesela wekheviya maf û azadiyan tê meşandin.

Vê rewşêwisa kiriye ku di gelek welatên wek Îranê de, jin ku bê rawestan ji bo wekhevîû dabînbûna wekheviyê xebatê dikin û kedê didin, rojek wek 8’ê Adarê neyê pîrozkirin, zêde bibe roja nîşandana nerazîbûnê û rûbirûbûn ligel hikûmetekê ku hemûqanûn û rêsayên wê wekheviyê binpê dikin û nîva civakê wek mirovên derce duyemdihesibîne.

Li gorqanûnên malbat û yasayên din ên Îranê, jin ji hiqûqên wekhev ligel mêran bêparin, ji ber jinbûnê neçar in ku ji bo geriyan, hilbijartina kar û xwnedin û ...ji hevserê xwe û malbata bav izna nivîskî werbigrin, mafê serperiştîkirinê dimalbatê de ji bo mêr e û keç hêj ji bo hilbijartina hevser ne serbixwe ne ûtenê bi izna bav û kailkê bav dikarin biwezicin. Tundûtûjiyên namûsî li dijîjinan û asankariyên qanûnî bo mêran, kiryarên tundûtûjiyên malbatî dijî jinanzêde kirine. Mafê berdanê ji bo mêr e û wekheviya ji bo jinan di vî mafê de jîtune û gelek madeyên qanûna medenî wek zina çend hevseriyê, jiyana jinan ligellêger û dijwariyên mezin rûbirû kiriye.

Li Îranê,jin heta ji mafê şarovendî û sivîl yê hilbijartina azad a lixwekirinê bêparhatine kirin û em şahid in ku rojane hezaran keç û jin ji ber ne parastina binnav ‘Hicaba Îslamî’ ligel tundûtûjî û tevgerên dijî mirovî yên hêzên dewletê ûPolîsan berbirû dibin. Jin li Îranê neçar in ku eba, çarik, laçik û nîqabanbavêjin ser ser û bejna xwe. Ferq û cudahîdanînli zanîngehan ji bo keçan bi eşkere tê xuyakirin û her sal projeyên nû têderxistin û keç û xortan ji hev vediqetînin.!

Di rastî de evne wekhevî di warên hiqûqî de bûye sebebê tundûtûjiyên zêdetir di hemû aliyêncivakî û jiyana malbatî jî, ji ber ku zagon çavkaniya wan tundûtûjiyan e lidijî jinan. Niha jî berdewam jin tên darvekirin û kevirbarankirin (ricimkirin)û sedan jin niha ev ceza xwarine û li benda rêveçûna birayrê ne.

Loma ezbawer im ku bingeha wekheviyê ji malbatê destpê dike, heta yeksanî di pergalamalbatan de neyê cîgirkirin û nifşa îro zarokên keç û xort ên xwe bê cudakarî ûferqdanîn mezin nekin û ji wan re nekin kultûr, di gava yekem de wekhevî dijware ku pêk bê.

Piştre rolêsîstem û qanûnên bingehîn û sivîl ên welatan in ku dikarin di pêvajoyaçareserkirina pirsa wekheviyê de rolek pir mezin û karîger bilîzin. Çarçoveyasîstema siyasî ya Îranê bi awayekê ye ku guhertina van qanûnan jî bi awayekîmodern, hemdem û demokratîk zêde xewn e xeyal e heta tiştek realîste. Lê nifşaniha wekheviyê dixwaze û li hemberî tundûtûjiyan bêdeng nasekine û ji bodabînbûna azadî û yeksaniyê hemû nirxan jî dide. Hêvî ji bo pêşerojek ronî ûjiyanek bêhtir di nav dilê alîgirên civaka yeksan vedigeşe.

Azad ûdemokrasî bêy wekheviyê wate nade û vêna jî tenê di sîstemk demokratîk de pêktê ku mirovserdestî hebe.

Alîgirên azadîû wekhevî û mirovserdestiyê pêdivî ye ku jiholê rakirina hemû awayên ferq ûcudahîdanînê, ji qanûnê bigre heta kultûr û kevneşopan, bikin armanca sereke yaxebata sivîl, civakî, siyasî û giştî û di pratîkê di gavan bavêjin. Azadî, demokrasî,qanûnên nûjen û dmeokratîk, wekheviya zayendî û parastina mafên mirov cewhera pergalênnû ne ku mirovahê pêdiviyê wan e û azadî bêy wekhevî jî bê wate ûp ne mumkin e.

Têdîtin: Ev nivîsar di hejmara 34 a kovara JINAN de hatiye belavkirin.

Azad Kurdî Derbarê Kuştina Zanayên Navokî yên Îranê Dipeyive

2012-01-13T14:35:00.000-08:00

Çarşembî,11 Meha Yek 2012

Hevpeyvîn - Ahmed Barzanî

ProfesorMustefa Ahmedî Rûşen roja Çarşemê li Tehranê hate kuştin.

Medyaya Îranê ragihand ku bi sedema teqîna bombekê liTehranê zanayekê navokî yê Îranî hate kuştin.

Li du salên bihûrî jî, herî kêm sê zanayên navokî yên Îranêhatin kuştin.

Di hevpeyvînekê de ligel Dengê Amerîka, rojnamevan AzadKurdî dibêje ku Îran dikare zanayên xwe biparêze û kuştina zana û pisporênÎranî bi vî awayî “gumaneke mezin di hundirê Îranê de çê kiriye.”

Birêz Kurdî herwiha dibêje ku teqîna roja Çarşemê çibandor li ser hilbijartinên Adarê nabe.

Jibo guhdarîkirina hevpeyvîna hevkar Ahmed Barzanî bi birêz Azad Kurdî re, lînka ‘Guhdarî kirin’ li aliyê rastê vê rûpelê kilikbike.

http://www.voanews.com/kurdi/news/Kurdi_1_11-137107613.html

Ambargoyên aborî û lêgerên cidî

2011-12-18T08:10:00.000-08:00

Azad Kurdî

Di hefteya borî de weşandina rapor û biryarnameya 2 saziyên navneteweyî derbarê domandina bernameyên etomî yên Komara Îslamî ya Îranê û herwiha binpêkirina mafê mirovan li Îranê, pêvajoya zext û guşarên xurt ên dîplomatîk û ambargoyên aborî li dijî hikûmeta Îranê xist nava qonaxek nû û niha Komara Îslamî ligel lêgerên cidî rûbirû bûye.

Piştî ku Ajansa Navneteweyî ya Vejena Etomê (IAEA) rapora dawî ya xwe ya taybet bi meha Novembra 2011’an derbarê berdewamiya Komara Îslamî li ser bernameyên etomî yên xwe hate belavkirin, pêvajoyek nû a ambargoyên navneteweyî di warê aborî û dîplomatîk li ser Komara Îslamî ya Îranê hatin destpêkirin û rojava dixwaze gavên cidîtir di vê pêvajoyê de bavêje. ‘IAEA’ di rapora xwe ya dawî de nigeraniya xwe ya kûr derbarê çalakiyên navikî yên Komara Îslamî bi awayekî nehênî daye xuyakirin û ligel ku vê carê jî daxwaz ji Tehranê kiriye bi vê saziyê re alîkariyê bike û bernameya xwe ya etomî zelal bike, lê car din rayedarên Komara Îslamî rapora han bê bingeh dan zanîn û henekên xwe pê kirin, amade nebûne ligel IAEA bikevin nava alîkariyan.

Herçiqas çend sal e Rojava ji ber pirsgirêka etomî ya Îranê, bal û giringiyek zêde nedaye pirsa binpêkirina sîstematîk a mafê mirovan li Îranê û ti gavên pratîkî di vî warî de ne avêtine, lê belavkirina biryarnameyek nû di 21’ê Mijdara 2011’an de ji aliyê Rêxistina Neteweyên Yekbûyî ve li ser binpêkirina berfireh a mafên xelkê Îranê ji aliyê Komara Îslamî ve, car din bala raya giştî kişand ser vê rewşê û hevdem ligel ambargoyên aborî li dijî Îranê, niha pirsa binpêkirina mafê mirovan jî ketiye rojevê.

Amerîka, Kanada û Birîtanya bisryar dane ku bo yekemîn car pîşesaziya petroşîmî ya Îranê û Banka Navendî ya Komara Îslamî jî bixin ber ambargoyan û dorpêçên li ser pîşesaiya petrol û gaza Îranê xurtir bikin. Kar gihîştiye cihekê ku Wezîrê Xizînedariya Amerîka Timoty Gaytner di konferansa çapemeniyê de ya bi Hillary Clinton re ragehand, bo cara yekemîn hemû sîstema bankî ya Îranê û Banka Navendî jî di nav de, dikevin ber ambargoyan û dan û stanîn bi Îranê re tê wateya piştgirîkirin ji terorîzmê! Ev hewildanên dîplomatîk û gavên pratîkî yên hikûmeta Obama di demekê de ne, ku hikûmeta wî li navxwe bi rexneyên cidî re rûbirû ye ku ligel Komara Îslamî nerm tevdigere û ti gavan navêje. Loma Amerîka ji ber rexneyên berdewam û nerazîbûnên cidî dest bi liv û tevgerên nû û lezgîn kiriye ji bo meşandina ambargoyan li dijî Îranê, bi taybet li ser sektora vejenê.

Bîst û heft welatên endamên Yekîtiya Ewrûpa jî xwe amade dikin ji bo meşandina ambargoên nû li dijî Îranê û roja pêncşem, 1’ê Kanûna 2011’an, karbidestên 27 welatên endam ên YE’ê li Brukselê di vê derbarê de dicivin.

Lê di vê pêvajoyê de, helwestên Rûsya û Çînê cihê baldanê ye, ew du welat ji ber berjewendiyên aborî û dan û stanên zêdetir bi Îranê re, ne amade ne ligel dewletên mezin ên navneteweyî bibin alîkar û naxwazin Îran bikeve ber ambargoyan. Ev du welat niha wek hevpeymanên Îranê di vê pêvajoyê de tên hesibandin. Ligel ku Rûsya û Çîn baş ku dizanin Komara Îslamî berevajî qanûnên navneteweyî tevdigere û bernameyên gumanbar ên navikî û binpêkirina mafên mirov li Îranê bi awayekî sîstematîk tê meşandin.

Bi baweriya min, hewildanên ku niha Amerîka, Birîtaniya û Kanada destpêkirine û YE’ê jî tevlî dibe, ji ber liv û tevgerên serberedayî û ne parastina rêbaz û qanûnên navneteweyî ji aliyê Komara Îslamî ya Îranê dê zêdetir bin. Rêya herî baş ku vê gavê Rojava ji bo zext û guşarxistin bo ser hikûmeta Îranê bikar tîne û dimeşîne, ambargoyên berdewam û xurttir in, loma wisa tê çaverêkirin ku ambargo û xezt di pêşerojê de zêdetir bibin.

Nerînên cuda derbarê bandora ambargoyên navneteweyê li ser Îranê tên diyarkirin. Gelek dijwar e ku xurtbûna amabargoyan bikare liv û tevgerên Komara Îslamî bide guherandin, ji ber ku ligel cewher û felsefeya bingehîn ên îdeolojiya vê rejîmê li hev nayê. Lê bi raya min belkî domandina ambargoyan bi awayekî rûyekî bandorê nekin ser reftar û tevgerên rejîma Komara Îslamî, lê bi lawazbûna aboriya Îranê, Komara Îslamî nikare bernameyên xwe bi başî bimeşîne û ligel lêgerên cidî rûbirû dibe. Ji aliyekî din, ji ber zext û amabargoyan, nerazîbûna xelkê di hundir de zêdetir dibe. Ger zext û givaşên aborî li ser xelkê zêdetir bûne– ku roj bi roj zêdetir dibin – û Komara Îslamî pitir bikeve nav pêvajoya baykotên siyasî û dîplomatîk, vêna bandorek rasterast dike ser rewayî û berheqiya vê hikûmetê û egera serhildan û xwepêşandên mezin di navxweyê welat de tê kirin. Lê pirsa herî berçav ev e ku niha jî neteweyên Îranê bi giştî jiyanek gelek dijwar derbas dikin û pirsgirêkên aborî jiyana civatên xelkê ligel lêgerên xurt re rûbirû kiriye.

çavkanî: Duheftînameya Agirî hejmar 172

Îran di darvekirina girtiyên siyasî de yekem e

2011-10-25T03:27:00.000-07:00

Azad Kurdî

Ligel ku 10’ê Cotmehê ji aliyê Rêxistina Neteweyên Yekgirtî, Lêborîna Navneteweyî (AI) û çendîn saziyên parastina mafên mirov ve di asta navneteweyî de wek ‘Roja Xebat Li Dijî Cezayê Darvekirinê’ hatiye ragehandin, lê hêj cezayê îdamkirina mirovan di gelek welatên cîhanê bi awayên cuda dimeşe. Di salê de jiyana hezaran mirovan bi rêya cezayê darvekirinê tê standin, li her welatekê jî bi awayekê ew ceza tê rêvebirin. Lê şeklên herî hovane li Îranê tê meşandin, ew jî darvekirin ji ber çavê xelkê û li ser kolan û cadeyan e û ya din jî îdamkirina zarokên jêr 18 saliyê ye. Zêdeyî deh sala ye ku xebat û hewldan di çarçoveya aksiyonên berfireh di asta navneteweyî de tên encamdan, da ku cezayê darvekirinê di hemû wan welatan de ku tevlî peyman û konvansyonên hiqûqî û parastina mafên mirov nebûne, bê rawestandin.

Lê li gor raporên saziyên navneteweyî yên mafên mirov, hêj di 58 welatên cîhanê de cezayê darvekirinê tê rêvebirin. Di sala derbasbûyî de 2 hezar û 390 xalên darvekirinê li hin welatên cîhanê hatiye meşandin. Ji sedî 95’ê cezayê darvekirinê di welatên Çîn, Îran, Kureya Bakur, Yemen, Erebistana Seûdî û Pakistan û Amerîka de tê rêvebirin. Statîstîk derdixin ku rewş nebaştir e ji salên berê.

Îran di warê rêvebirina cezayê îdamkirinê de piştî Çînê, di rêza duyem di cîh girtiye û tundûtûjî û îdamkirin bûye sembola naskirina wê hikûmetê, lê di darvekirina girtiyên siyasî de li cîhanê yekem e! Herçiqas di Îranê de gelek îdam bi nehênî û veşartî tên rêvebirin û zêde jî bi fermî nayên îlankirin, lê li gor raporên çalakvan û rêxistinên parêzerên mafên mirov, di sala 2010’an de 546 kes li Îranê hatine darvekirin ku tenê 312 xal bi fermî hatine ragehandin. Di sala 1390’an a Rojî de heta niha ku 7 meh jê derbas dibe, 135 kes hatine darvekirin.

Herî zêde girtiyên siyasî yên Kurd li Îranê tên îdamkirin

Îdamkirina 4 girityên siyasî Mamosta Ferzad Kemanger, Elî Heyderiyan, Şîrîn Elemholî, Ferhad Wekîlî di Gulana sala borî de, hovîtiya herî dawî ya Komara Îslamî bû li dijî girtiyên siyasî û ramanê yên Kurd. Lê mêj sal in li Rojhilatê Kurdistanê ji zarok heta kalan her roj şahidê dîtin û bihîstina nûçeyê darvekirina hevwelatiyên Kurd in, vê yekê bandorek nebaş kiriye ser moral û pîskolojiya hevwelatiyan li Kurdistanê.

Girtiyên siyasî yên Kurd li Îranê berdewam bi sûçên ‘Muharibe’ (şer ligel xwedê), hevkarî û endambûn di partiyên Kurdî yên opozîsyonê û xebat li dijî ewlekariya welat û hewildan ji bo hilweşandina dewletê, bi cezayê darvekirinê tên mehkûmkirin. Piraniya girtiyên siyasî yên Kurd li Îranê di bin îşkenceyên dijwar de hatine neçarkirin ku îfadeyan bidin. Ji aliyekî din jî girtiyên Kurd di dadgehên ne adilane tên mehkemkirin ku ti serxwebûnek di karê dezgeh û saziyên ser bi Dezgeha Dad a Îranê nayê dîtin û cezayê girtiyên siyasî û ramanê yê Kurd zêde ji aliyê sazî û navendên ewlekarî û leşkerî ve li ser rayedarên dadgehan tê ferzkirin.

Di çend salên borî de zêdeyî 30 girtiyên siyasî yên Kurd li Îranê hatine darvekirin û niha 21 girtiyên siyasî yên Kurd jî li benda îdamê ne. Di 2 mehên borî de heta niha tenê li girtîxaneya Urmiyê 10 Kurd hatine darvekirin.

Gelek pirs di vê derbarê dikevin mejiyê mirov, gelo rêvebirina cezayê darvekirinê ne binpêkirina mafê jiyana mirovan e? Gelo heta çiqas bandora pozîtîv hebûye ser kêmkirina tawanan di civakên de? Gelo îdamkirin çaresiyek lojîkî ye yan meşandina tedbîrên din ên hiqûqî?

Li gor nerîna pisporên hiqûqî û civakî, darvekirina hevwelatiyan bi sûcên cuda, ne tenê nikare pêşiya kêmkirina pirsgirêk û tawanan bigre, belkî di warê pîskolojî û exlaqî de zerarê digehîne jiyana mirov û civakê û nikare wek kiryarek adilane bê hesibandin. Rêbazek tundûtûj e ku tenê morala hevwelatiyan têk dide.

Cezayê darvekirinê herwiha 2 bendên giring ên Danezana Gerdûnî ya Mafên Mirov bi eşkere binpê dike. Benda 3: “Jiyan, azadî û ewlehiya kesanî, mafê her mirovî ye.” Û benda 5: “Li tu kesî îşkence û stem nayê kirin, bi kirînên derî mirovanê û rûmetşikên nêzîkayî lê nayê kirin û ceza lê nayê birîn.” Li gor van du bendên DGMM, cezayê îdamê tawanek dijî mirovahiyê ye.

Lê mixabin ji ber nebûna tedbîrên pratîkî û çavdêriyek kûr û pêwîst a navneteweyî, hêj Komara Îslamî ya Îranê ligel daxwaz û reaksyonên berdewam ên navendên mafên mirov, li ser rêvebirina îdamkirina hevwelatiyan berdewam e. Cezayek ku dûrî prenîsbên exlaqî, mirovî û civakî û hiqûqî ye.

Lê rayedarên Îranê darvekirinê wek rêzbazek olî di qanûnan de guncandine û dimeşînin û bawer in ku radeya tawanan kêm dike, lê di pratîkê de xuya dibe ku di 33 salên borî de ku ji desthilatdairya wan dibihure, îdamkirina hevwelatiyan zêde bandora nigatîv hebûye heta pozetîv û roj li pey rojê jî kirîz û pirsgirêk kûrtir kirine.

Çavkanî: Duheftînameya Agirî hejmar 169

Dengê Kurda Ji Bo Demokrasî Ya Erebên Sûrya Bilind Bû

2011-10-24T15:52:00.002-07:00

Solîn HACADOR

Li bajarê Barselonê, Hîspanya, Erebên Sûrî meş çêkirin û daxwazîyên demokrasiyê hanîtin ziman. Meş, li Plaza Katalunya (Plaza Cataluñia) di seat 17:00’an de dest pê kir û heta pêşîya Parlamana Herêma Katalunya seat 20:00 berdewam kir.

Herwiha kandê 500 kes bi siyasetvanên Katalan, çalakvanên mafên mirov û rojnamevanên Îspanî, Katalan û çend Kurd jî beşdarê meşê bûn. Gelên Sûrî bi al û pankartên xwe rengînîyêk dan Plaza Katalunya û Rambla de Katalunya heta pêşiya Parlamana Herêma Katalunya. Jin, mêr û zarokên Sûrî bi dirûşmên dijî sazûmanê Sûryayê gazî kirin.

Bi hezaran torîstên ku ji her alîyê gerdûnê hatibû serlêdana Barselonê, rê vekirin û bi çepikên xwe piştgîrî dan meşdaran. Belê, ji bo mafên mirova û aşitîya gerdûnê dengê meşdaran ji axê heta ezmên bilind dibû: Bimre Başhar al-Asad, bimre sazûmana Sûrya, demokrasî û azadî ji bo Sûrya!

Başhar al-Assad, jêma zorbaziyê ji bavê xwe Hafez al-Assad girtibû. Bavê wî jî nabera reforma zorbazî yê de pêldarên mezin havêtibû.

Lê kurê zorbaz H. Assad him û gûm ji bona reformêk siyasî ji xwe dernaxê û wek bavê xwe teyrik û tofanê li ser serên gelên Sûrya dibarîne! Nabera vana de Kurd jî hene û bi; îşkence kirin, zindankirin, binçavde ango eşkera wek kuştina birêz pakrewan Mişel Temo tên kuştin!

Zorbaz B.al-Assad ku li Brîtanya wek doktorêk hatibû pewendîkirin. Em tev bendewarê guhartina xeyala tundî ya bavê wî bûn ku, wê ji bavê xwe xerabtir rêç havêt. Tenê ji heyva Mijdar’ê ye ku gor komelên mafên merova ketiye qetla 2.900 kesa û 10.000 kes jî hatine binçav kirin.

Dawî ya meşê de li pêşîya Parlamana Herama Katalunya, berpirsyarên Komala Netewa Sûrya daxwazî yên xwe hanîtîn ziman. Herwiha siyasetvanên Katalan jî sozê piştgiriyê dan meşdara û gotin ku: ‘Heta dawiyê em bi demokrasiya Sûryayê re ne’. Em dengê we digîjînin dewleta Îspanya.

Herwiha Solîn Hacador jî soz girt û got: Birêz gelên beşdarê Meşa Demokrasî Ji Bo Sûrya ye, ji bîr nekin ku li Sûrya gelê Kurd jî dijî. Ev meş ger Kurdên bin zilma al-Assad bîrbîne û daxwaziyên wan jî bîne ziman. Kurdên me yên Sûryayê bin rewşêk başde najîn û ev heyameke dirêj e ku her roj tên qurbankirin. Em qurbanên dîroka Ereba ne! Lê dengêk ji gelên Erebê Sûryayê dernakeve. Her çiqas rewş ewa be jî em neyaretî naxwazin, em aşîtîxwaz in. Ji bo dadî, aşîtî, biratî, mafên merova û şoreşa siyasî, şoreşa sosyal û xistina sazûmana zorbaz bi we re ne. Lê em jî ji we soz dixwazin ku wûn piştgirî bidin me Kurda.

Hêvîdarim dengê dawxazî ya me ciyê xwe bigre.

Bi bîr û bawerîyêk mezin em dikarin bêjin ku çewa yêk bi yek zorbazên Navîna Rojhelat dikevin, zorbaz B.al-Assad jî ewê bikeve. Ew heta dawî yê nikare şiyandar be. Em dikarin bibînin ku ji anha ve xwermenda Amerîkî di nav amadekirina çûndina zorbaz al-Assad’e. Bibe ku şerêk sivîl bilind bibe, ewê bi Tirkî ya re rêç ba vêjin. Lê,hêvîdarim Tirkî ya lîstikên xwe yê binbinkî dijê Elewî, Sûnî û Mesîhî yan nelîze. Vana nahên pejirandin û ev mafên gelên Kurd û Erebe ku nav aşîtî û demokrasî de bijîn.

Komîserê NY yekemîn rapora xwe derbarê rewşa mafên mirov li Îranê belav kir

2011-10-20T12:08:00.000-07:00

Komîserê Rêxistina Neteweyên Yekgirtî li ser rewşa mafên mirov li Îranê Ehmed Şehîd, yekemîn rapora xwe ya fermî derbarê rewşa mafên mirov li wî welatî belav kir. Ehmed Şehîd dide zanîn ku rewşa binpêkirina mafê mirovan li Îranê xrabtir bûye û Komara Îslamî di vê derbarê de alîkariya NY nake û li ser hevkarîkirin û zelaliyeta hikûmeta Îranê derbarê binpêkirina mafê mirovan tekez dike.

Komîserê Rêxistina Neteweyên Yekgirtî li ser rewşa mafên mirov li Îranê Ehmed Şehîd, roja 15’ê Cotmeha 2011’an, yekemîn rapora xwe ya fermî derbarê rewşa mafên mirov li Îranê belav kir. Rapor ji aliyê Sekreterê Giştî yê Neteweyên Yekbûyî Ban Ki Moon ve hat pêşkêşkirin. Ban Ki Moon û Ehmed Şehîd li New Yorkê di konferanseke çapemeniyê de jî, rewşa nebaş a binpêkirina mafê mirovan li Îranê şermezar kirin û nigeraniya xwe dan xuyakirin.

Li gor Kampanya navneteweyî ya Mafê Mirovan li Îranê ku teksta rapora 24 rûpelî ya Ehmed Şehîd ji zimanê Îngilîzî wergerandine, çend meh bû ku Komîserê Rêxistina Neteweyên Yekgirtî di vê derbarê de xebat dikir û destpêka raporê li ser binegha biryarnameyên Konseya Mafên Mirov ya NY hatiye diyarkirin, lê tê zanîn ku ji sala 2005’an şûnde hêj raportvan û komîserên Neteweyên Yekgirtî nekarîne seredana Îranê bikin. Hewldanên Ehmed Şehîd jî di vê derbarê de ji aliyê rayedarên Komara Îslamî bê berisv mane.

Di rapora Komîserê Rêxistina Neteweyên Yekgirtî li ser rewşa mafên mirov li Îranê Ehmed Şehîd de, xalên wek: Tevgerên bi çalakvanên civaka sivîl, çalakvanên siyasî, rojnamevan, çalakvanên xwendekarî, hunermend, parêzer, çalakvanên jîngehê, azadiyên civakî, mafên jinan, kîmaniyên neteweyî û olî, cezayê darvekirinê û binçavkirin bi sedemê peywendîgirtin ligel saziyên biyanî, mîna binpêkirinaên mafên mirovan hatiye zanîn û bi hûrî û berfirehî û li ser bingeha biryarnameyên Konseya Mafên Mirov ya NY rewşa nebaş a binpêkirina mafên mirov li Îranê hatiye şîrovekirin.

Teksta raporê bi giştî dikarin li ser vî navnîşanî internetê bixwînin:

http://www.unhcr.org/refworld/country,,,RESOLUTION,IRN,,4d8749ef2,0.html

Hevpeyvîn ligel Beşa Kurdî ya Dengê Amerîka derbarê terorkirina Meşeel Temo

2011-10-09T05:04:00.000-07:00

شه‌ممه‌, 08 ی مانگی ده‌ 2011

ئازاد کوردی: به‌ کوشتی مه‌شعل ته‌مو باره‌که‌ ئاڵۆزتر ده‌بێت

له‌ لایه‌ن Jani Diylan

وێنه‌ی: Azad Kurdi

مه‌شعل ته‌مۆ وته‌بێژی ڕه‌وتی پاشه‌ ڕۆژ و ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی سوریا له‌ ڕۆژی هه‌ێنی به‌ ده‌ستی که‌سانێکی نه‌ناسراودا له‌ ناو ماڵه‌که‌ی خوێ له‌ قامشلو کوژرا.

ڕۆژنامه‌وان ئازاد کوردی له‌ وتو وێژێکدا له‌گه‌ڵ به‌شی کوردی ده‌نگی ئه‌مریکا ده‌ڵێت مه‌شعل ته‌مو چه‌ند ڕۆژی پێشتر هه‌ر وه‌ها هه‌ڕه‌شه‌ی مردنی لێکرابو، به‌ڵام زیره‌کانه‌ توانیوه‌ خۆێ لێ ده‌رباز بکات و ده‌شڵێت من وا ده‌بینم و ئاماژه‌کانێش وا ڕا ده‌گه‌ێنن که‌ ئه‌مه‌ ده‌ستی هێزه‌کانی ئاسایشی سوریه‌.

ده‌توانن له‌ ڕێی کلیککردنی ئه‌و فایله‌ ده‌نگیه‌ی سه‌ره‌وه‌ی ده‌سته‌ چه‌پ گوێبیستی هه‌مو گفت و گۆکه‌ بن که‌ ماوه‌که‌ی 11:51خوله‌که‌.

http://www.voanews.com/kurdish/news/azad_08oct11-131393213.html

Hikûmeta Sûriyê di navbera man û hilweşandinê de

2011-10-08T13:20:00.000-07:00

Azad Kurdî

Serhildanên Sûriyê yên li dijî rejîma Beşar Esed 6 meh li pey xwe hiştin û ket nav meha heftan. Lê hêj kirîza siyasî li Sûriyê nehatiye çareserkirin û hêzên ewlekarî û leşkerî yên hikûmeta Sûriyê li ser qirkirina xelkê nerazî berdewam in.

Serkutkirina xwepêşanderên aştîxwaz ên Sûriyê ji aliyê hêzên dewletê ve gihaye astekê ku mirov dikare bêje tevgerên hikûmetê dijî xelkê nerazî yê sivîl tawanên dijî mirovayetiyê ne. Herçiqas statîstîkek serrast derbarê rêjeya kuştî, birîndar û girtiyan di encama nerazîbûnên sivîl de li Sûriyê nayê zanîn, lê li gor raporên Neteweyên Yekbûyî, Navenda Tomarkirina Binpêkirinan li Sûriyê û Rêxistina Çavdêriya Mafê Mirovan a Sûriyê ya li Londonê û çendîn saziyên din ên biyanî û sûrî ku rewşa mafê mirovan li Sûriyê dişopînin, ji destpêka xwepêşandanan ku ji 15’ê Adara 2011’an destpêk kiriye û heta niha berdewam in û şeş meh li pey xwe hiştin, nêzîk 3 hezar hevwelatî hatine kuştin, di nav kuştiyan de nêzîk 300 zarok û jin jî hene. Herwiha komeleyên han diyar dikin ku nêzîk 10 hezar xwenîşanderên aştîxwaz ji aliyê hêzên ewlekariyêa Sûriyê ve hatine girtin û heta niha nêzîk 250 kes di bin îşkenceyan de hatine kuştin. Hezaran mirov jî koçber bûne, bi taybet bo Tirkiyê.

Serhildanên ku bihara îsal di gelek welatên Erebî de hatin destpêkirin û rojev hejand, bû sedema hilweşandina çend hikûmetên dîktator di herêmê de, lê ev çend meh in çalakiyên xelkê sivîl li Lîbya û Sûriyê li dijî rejîmên desthilatdar dimeşin, hevwelatî berdewam tên qirkirin, lê hikûmet hêj nehatine hilweşandin.

Sedemek sereke ev e ku desthiladarên dîktator ên Rojhilata Navîn ji ber ku sîstemên xwe li ser bingeheke ne demokratîk ava kirine û îradeya xwe ji gel nastînin, rewş û atmosferên bi tevahî leşkerî û ewlekarî afirandine û welat pê rêve dibin. Rewşa han bûye sedem êdî sebra xelkê têhniyê azadî û demokrasiyê bidawî bê û biryar wergirtin ger bi dana bedel û nirxên gelek mezin jî be, xwe ji belaya dîktatorên desthilatdar li ser welatê xwe rizgar bibin. Di hember de, rejîmên wek Qezafî, Beşar Esed û Komara Îslamî model wek hev bo kontrolkirina nerazîbûnên navxweyî hene. Budceya herî zêde ya wan welatan bo karûbarê leşkerî û ewlekariyê hatiye terxankirin, lê di welatên demokratîk de rêjeya budceya leşkerî û ewlekarî ji sedî 10 kêmtir e. Vê yekê destê rejîmên dîktator bo qirkirina çalakî û tevgerên xwepêşanderên dijî wan dewletan vekirî hiştiye. Nimûna berçav em niha di Lîbya û Sûriyê dibînin.

Ligel ku li Sûriyê tawanên dijî mirovayetiyê li dijî hevwelatiyên sivîl tên meşandin, hêj Neteweyên Yekgirtî ceza û ambargoyên bi bandor nexistine ser rejîma Esed da ku dawî li bikaranîna zilm û tundûtûjiyê dijî xwepêşanderên aştîxwaz li seranserî Sûriyê bê anîn. Pêwîst e di rewşên wiha de raya giştî ya navneteweyî li hevwelatiyên nerazî û aştîxwaz xwedî derkeve û piştgiriyê bikin û bi tevgerên xwe pêşiya qirkirina wan bigrin. Lê lawazbûna tedbîrên dîplomatîk û ferzkirin û berçavgirtina berjewendiyên aborî li serveyî pirensîpên mirovî û mafê mirovan ji aliyê hindek welatên wek Çîn û Rûsiya bûye sedem ku NY nekare derbarê tevgerên rejîma Sûriyê ti helwêstek cidî werbigre. Bi giştî reaksyonek navnetewî ya yekdengî li dijî Hikûmeta Sûriyê qels in û heta niha bersivder nebûye.

Ev rewş û pêvajo dibe sedem ku dewletên serkutker li ser kiryar û tevgerên xwe yên şîdetê li dijî xwepêşanderên nerazî zêde bi îsrar bin û ti tirsek wan li hemberê raya giştî ya navneteweyî nebe. Me dît ku hefteya borî, ligel ku Yekîtiya Welatên Ereb daxwaz ji Şamê kirin ku serkutkirina li welatê xwe rawestîne û dest bi diyaloga nîştîmanî bike, lê hikûmeta Sûriyê heta daxwaza YWE ya ji bo rawestandina serkutkirina neyaran jî red kir. Şîdet û qirkirin her dimeşe. Ji ber ku çarçoveya sîstemên dîktator ên herêmê bi awayekê hatiye darêtin ku nikarin reforman bipejirînin, ji xeynî ku bi xwepêşandanên sivîl ên hevwelatiyan yan derbeyên leşkerî nebe nayên hilweşandin û guhertin.

Welatên herêmê jî her yek li gor berjewendiyên xwe yên netewî ligel pirsa Sûriyê tevdigere. Ji hemûyan nigernatir Komara Îslamî ya Îranê ye ku hilweşandina hikûmeta Beşar Esed dibe sedema jidestçûna bingeheke xurt a wan di devera Rojhilata Navîn de û têkçûna hevalbendek mezin ê rejîma Îranê. Tedbîr û tevgerên Tirkiyê ne bi dilê rayedarên Komara Îslamî ye û berdewam dîplomasiya Tirkiyê rexne dikin derbarê Sûriyê, ji ber ku bi nigeranî rewşa Sûriyê dişopînin. Tirkiye jî bi îsrar e bo dawîanîn li desthilatdariya rejîa Bees a Beşar Esed li Sûriyê.

Pirsgirêkek din ku alîkar e ji bo berdewabûna desthilatdariya rejîma Sûriyê, nebûna opozîsyonek xurt, yekgirtî û hevaheng e li Sûriyê. Di nav opozîsyona Sûriyê de kesayetiyên neteweyî yên Ereb, Kurd, Îslamî û Sekuler cîh digirin. Herçiqas di şeş mehên borî de dehan civîn li Tirkiyê pêk anîne, lê heta niha opozîsyona Sûriyê negihîştiye lihevhatinekê derbarê projeyek hevbeş ji bo rêvebirina sîstema piştî hilweşandina rejîma Beşar Esed.

Di vê rewşa hestyar de ku Sûriye tê de derbas dibe, nakokiyên navbera endam û hêzên opozîsyona Sûriyê zêde berçav in. Konseya Netewî ya Sûriyê ku vê hefteyê li Stenbolê pêk hat, dixwaze hevahengî û yektiyê bixe navbera hemû endam û aliyên sereke yên opozîsyonê û ji bo avakirina Sûriyeyek demokratîk û nû ji bo hemû pêkhateyên Sûriyê bikeve nav hewildan û tevgeran. Lê nakokî û ne tebahî hêj di helwêst û daxuyaniyên hêz û aliyên opozîsyonê tê xuyakirin.

Herçiqas ligel derbabûna demê rêjeya beşdariya Kurdan di nav serhildan û şoreşên girseyî li Sûriyê zêde dibe, lê hemû çavdêrên siyasî wisa texmîn û çaverê dikirin, ji destpêka serhildanên Sûriyê ku ji 15’ê Adarê ve hatin destpêkirin, Kurdên Rojavayê Kurdistanê berî her kesî li dijî rêjîma Beşar Esad tevlî şoreşa gelê Sûriyê bibin, lê ligel ku heya niha tevî berdewamiya xwepêşandanên ciwan û hinek partiyên kurdî, hê jî xwepêşandanên girseyî û seranserî li deverên Kurdan bi awayek berfireh çênebûne. Vêna nîşan dide ku hêj tevgera Kurdî di warê rêxistina gel de bi awayê pêdivî kar nekiriye yan hevdengî û hevahengiya pêwîst nayê kirin bo beşdarîkirina Kurdan di xwepêşandanan û gotûbêjkirin ligel aliyên opozîsyona seranserî ya Sûriyê.

Erkê endam û hêzên opozîsyonê ye ku di rewşên wilo de ku rûbirûyê welatên wan dibe, yekîtiya xwe bihêz bikin û li ser projeyek reforman bo sîstema dahatû ya welat li hev bikin û bi vê yekê hêz, bawerî û hêviyê bidin xwepêşanderên sivîl û aştîxwaz ku bi awayek bi xwîn tên serkutkirin.

Not: Nivîsar di hejmara 168 a Agirî de hatiye belavkirin.

Rêberê sozdar bi mamostayê xwe

2011-09-25T13:19:00.000-07:00

Azad Kurdî

Hêj 3 sal bi ser bûyera şehîd û terokirina rêberê navdar ê Kurd Dr. Ebdulrehman Qasimlo û hevalên wî ji aliyê terorîstên şandî yên Komara Îslamî ya Îranê li ser maseya gotûbêjan derbas nebibû, ku derbeyek giran û mezintir a din ji peykerê PDKÎ û tevgera rizgarîxwaziya Kurd li Rojhilatê Kurdistanê ket. Ew jî terorkirina Dr. Sadiq Şerefkendî û hevalên wî di 17’ê Îlona 1992’an de ji aliyê terorîstên Komara Îslamê ve bû.

Piştî Şehîdbûna Dr. Qasimloyê mamoste, Dr. Sadiq Şerefkendî (Kak Seîdê Pêşmergan) karî bibe cîgirê kêrhatî yê mamsotayê xwe ji bo rêxistin û rêberîkirina tevgera

azadîxwazî û rizgarîxwaziya Kurd û rêberiya PDKÎ. Herçiqas heta niha jî bandor û rolê bê hempa yê Dr. Qasimlo di nav tevgera Kurd û PDKÎ de bi tevahî nehatiye tejîkirin, lê di demeke kin de Dr. Şerefkendiyê zana karî partiyê li ser piyên xwe rabigire û xurt bike.

Dr. Şerefkendî xwediyê gelek taybetmendiyên mezin bû ku şiya karek wiha mezin bike û bibe hêviya gel û pêşmergan û xeyalên dijmin bo jinavçûn û tunebûna tevgera Kurd û PDKÎ piştî terorkirina Dr. Qasimloyê mamoste pûç û betal bike. Ji ber ku şoreşa rizgarîxwaziya Kurd û PDKÎ li ser bingeha rêvebirina bikom û giştî ava kiribû, lewra Dr. Şerefkendî û piştî terorkirina wî jî, heta niha şagirdên wan du şehîdan nehiştine ala xebatê bikeve erdê û têkoşîn ji her alî ve dom dike.

Dr. Şerefkendî, rêberek xwedî bîr û ramanên xurt ê netewî bû, rêveberek cidî û jêhatî, wekî navê xwe sadiq, devliken û mandîneas, mirovdost û aştîxwaz bû, rêber û rêveberek bêhempa bû, alîgirê mafê çarnûsê bo gelên bindest, demokrasî, parastina maf û kerameta mirovan û edaleta civakî bû. Evana û dehan taybetmendiyên din ên demokrat û neteweyî, kesayetiyek mezin ji Dr. Şerefkendiyê zana çêkiribû.

Dema Komara Îslamî ya Îranê dît ku bi şehîdkirina Dr. Qasimlo, nekarîne tevgera rizgarîxwaziya Kurd lawaz bikin û têkoşîn û berxwedan berdewam e, bo tasfiye û şehîdkirina Dr. Şerefkendiyê zana jî ketin nav hewldan û komployan. Komara Îslamî di dehsalên 80 û 90’an de, sedan kesayetiyên siyasî û rewşenbîr ên Îranê li Ewrûpa û welatên herêmê teror kirin. Bo vê yekê jî komîteyek taybet hatibû sazkirin ku endamên wê rayedarên herî bilind ên Komara Îslamî bûn û biryara Dadgeha Berlîn a Almanya derbarê dosya terorkirina Dr. Sadiq Şerefkendî û hevalên wî, belgeya herî baş e ji bo selimandina vê yekê. Balyozxane û binkeyên dîplomatîk ên vê rejîma Îranê wê demê û niha jî ligel, di darêtin û rêvebirina wan kiryarên terorîstî de rolê sereke lîstine û dilîzin. Di bûyerên terorkirina Dr. Qasimlo û hevalên wî li Viyena (1989’an) û terorkirina Dr. Sadiq Şerefkendî û hevalên pê re di sala 1992’an de, balyozxaneyên Komara Îslamî rolê eşkere di rêvebirin û encamdana wan kiryaran de hebûn.

Li gor xwendin û lêkolîn xwe, min kêm rêber dîtine ku mîna Dr. Sadiq Şerefkendî ji bo mamsotayê xwe sozdar bin. Axavtina dîrokî ya Dr. Şerefkendî, di bibîranîna şehîdkirina Dr. Qasimlo û hevalên wî di sala 1989’an de li Qendîlê, belgeya herî zindî û mezin e ku dide xuyakirin çiqas xwedî soz bû ji bo mamostayê xwe yê mezin Dr. Qasimlo. Belkî hindek normal be xwendina vê teksta jêr ku beşek ji wê axavtina dîrokî ya Dr. Şerefkendî ye, lê guhdarîkirina wê mirov di her dem û rewşekê de dixe giriyê:

“... Şehîdên me yên serbilind û li serweyî hemûyan ew du şehîdên ku wêneyê wan li vir e, şehîd Pêşewa Qazî Mihemed, Pêşewayê me yê mezin û şehîd Dr. Qasimlo, şehîdê nû û herî mezin ê me, çavê wan du şehîdan li benda me ye, dayîka wan hemû şehîdan, hemû li benda me ne, miletek li benda me ye.

Di bîranîna wan şehîdên mezin de, em bi hev re biryarê didin û peyamnê ligel şehîdên xwe nû dikin û li pêşiya hemûyan ligel ruhê paqij ê Dr. Qasimloyê me yê xweştevî, Dr. Qasimloyê me yê mezin, mamsota û rêberê me, em sozê jê re bidin ku nigeranê me nebe, emê li pey te bihên, emê, yan ser bikevin, yan ew şanazî dê bibe para me werin kêleka te.”

Sadiq Şerefkendî, bi xebata bêrawestan heta dema dawî a jiyana xwe, soza xwe li hemberî mamsoteyê xwe (Dr. Qasimloyê nemir) anî cih, soza wî ya serkevtinê nehat cih, lê bi gorîkirina canê xwe çû kêleka mamostaeyê xwe û sozdarbûna xwe selimand. Niha jî şagirdên wan du şehîdan û rêvîngên rêya azadî û xebata rizgarîxwaziya PDKÎ û civatên xelkê Kurdistanê sozdarê wan du şehîdan in, heta serkevtina armancên bilind û pîroz ên wan, dest ji xebat î têkoşîna azadî û rizgariya gelê Kurd bernadin û niha di her qadekê de ji bo vê yekê kedê didin û ji dana nirxan jî natirsin.

çavkanî: Duheftînameya Agirî hejmar 167

Civak û saziyên sivîl

2011-08-27T15:32:00.000-07:00

Azad Kurdî

azadkurdi@hotmail.com

Yek ji taybetmendiyên sîstemên demokratîk û azad di cîhanê de ew e ku demokrasî di civakê de hatibe cihgirkirin û qanûn serdest be û saziyên sivîl jî wek pêkhateyên civaka sivîl di komelgehê de serbest û xwedî rol bin. Pêkhatin û pêşdeçûna rêxistinên sivîl di hemû qadên civakê de bingeha demokrasiyê bihêz dike û dibin fakterek ji bo pêkanîna guhertinên siyasî, civakî, aborî û kultûrî. Bê hebûna organîzasyonên sivîl jî di civakê de, mirov dikare bibêje ku hîm û bingeha demokrasiyê tune.

Di welatên ku demokrasî tune û sîstemên girtî û ne demokratîk serdest in û îradeya hevwelatiyan di proseyên siyasî û civakî de xwedî rolekî kêm e, bi awayekî otomatîk civaka sivîl jî tê de lawaz û sist e. Ji ber ku desthilatên wilo naxwazin di prosesên siyasî, civakî, kultûrî û heta aborî de saziyên sivîl derkevin qada têkoşîna sivîl û dûrî berçavgirtina berjewendiyên desthilata siyasî rolê xwe yê medenî bilîzin. Loma di sîstemên cîhanê de, saziyên sivîl di berjêr û berjor de ne.

Yek ji erk û rolên ku saziyên sivîl di nav civakê de hene, ev e ku divê di pêvajoya pêkanîna rewşek nû û jêhatî de welat di warê siyasî, civakî û çandî de pêşde bibin. Lê bi baweriya piraniya civaknasan jî, taybetmendiya herî berçav a rêxistinê sivîl, ne girêdayîbûna wan bi hikûmetê ve, serxwebûna wan di warê aborî û rêxistinî de û ne girêdayînbûna wan bi desthilata siyasî û dezgehên dewletê ye. Civaknas, organîzasyonên sivîl di civakê de dikin 2 beş; yekem hêz û partiyên siyasî û duyem jî civat û encumenên sinfî. Lê çarvçoveya kar, erk û rolê yer yek ji wan grûp û pêkhateyên rêxistinên sivîl di civakê de cuda ye.

Di civaka sivîl de hemû hevwelatî bê berçavgirtina nejad, ol, zayend (cins) û ramanên wan bi awayekî wekhev tên berçavgirtin. Lê em dibînin ku di sîstemên totalîter wek Komara Îslamî ya Îranê û gelek sîstemên din ên Rojhilata Navîn de, jin ku nîva pêkhateya civakê pêk tînin, ji beşdarî di proseya xebat û çalakiyên saziyên sivîl de tên dûrxistin. Ev yek jî ji ber hebûna sîstemek ne demokratîk û cihgirnebûna demokrasiyê di welat de, tunebûna wekhevî û qanûnên sivîl û herwiha raman û edetên kevneşop û astengên kultûrî yên kevin ên beşek ji desthilatdaran û takekesan çavkanî digire. Di rewşekê de ku jin li kêleka mêran dikarin bibin dînamîzmên sereke yên guhertinan û xurtkirina bingeha civaka sivîl.

Cewher û naveroka qanîna medenî û bingehîn a welat fakterek giring e ji bo bihêzbûn û herwiha jarbûna civaka sivîl. Bo nimûne, li gor madeya 26’mîn a qanûna bingehîn a Komara Îslamî ya Îranê, têkoşîn û çalakiya partiyan û civatên sivîl di çarçoveya qanûnê de serbest hatiye ragehandin. Lê ji ber ku cewher û naveroka makezagonê ji fakter û bingehên demokratîk vala ye û zêde li gor berjewendiyên sîstema Komara Îslamî hatiye darêtin û rêvebirin û neketiye ber referandomeke raya giştî û hevwelatiyan bi awayekî azad deng jê re nedane. Loma di pratîkê de dixuye ku têkoşîn û çalakiyên partiyên siyasî û herwiha saziyên sivîl ligel çi astengên mezin rûbirû ye. Bi awayekê ku sîstem rê nade pêkhateyên saziyên sivîl bi wayekî azad û serbixwe û dûrî kontrol û çavdêriya hikûmetê kar bikin û çalakiyan rêve bibin.

Di 33 salên borî de ku ji desthilatdariya Komara Îslamî li Îranê derbas dibe, tenê di dewrana Serokkomariya Mihemed Xatemî nebe ku di gelek bajarên Îranê û Kurdistan jî di nav de, hinek saziyên sivîl û civakî pêk hatin û derfeta çalakiyan peyda kirin, lê piştî hatine serkara Ehmedînejad hemû hatin qedexe û serkutkirin. Ger na derfeta kar û xebatê ji bo saziyên civaka medenî nebûye û çiqas dest rayedar û desthilatdaran hatiye derbe ji saziyên civaka sivîl dane.

Lê bi giştî îradeya pêkanîn û têkoşîna saziyên civaka sivîl li hemû Îranê û bi taybet di Kurdistanê de gelek xurt e. Ji ber ku di çarçova sîstemên wek Komara Îslamî xebat û têkoşîna sivîl nirx û bihayên kêmtir dixwaze û bedel kêmtir tên dan. Pirsgirêka herî mezin di vê heyamê de ew bûye ku avakirin û çalakiyên saziyên sivîl bi tometên wek metirsîdarbûna çalakiyên wan organîsazyonan ji bo derbelêdayîn li berjewendiya dewletê û ewlekariya welat û herwiha damezrandina wan rêxistina ji aliyê welatên rojava wek şoreşek nerm ji bo hilweşandina sîstema desthilatdar herdem hatiye astengkirin.

Ligel ku xebat û têkoşîna saziyên sivîl li Îranê bi giştî nehênî rêve diçe, lê ji ber hebûna zext û guşaranên çend qad zêde yên desthilatê li Kudistanê û li dijî çalakvanên sivîl, xelkê Kurdistanê di heyamê çend salên borî de dest bi tîkoşîn û xebatek sivîl a berfireh kirine û her diçe pêvajoya vê xebata sivîl berfirehtir dibe. Lê hêj ji ber nebûna azadiya kar û têkoşîna saziyên sivîl û ewlehîbûna vê pirsê, civaka sivîl nekariye bi awayekî sîstematîk û standard li Rojhilatê Kurdistanê pêk bê û xwedî kêmasiyên taybet bi xwe ye ku di derfetek din de emê li ser bisekinin. Di vê derbarê de pêwîste hemû hêz, alî û sazî bo xurtkirin û pêşdebirina saziyên sivîl di Rojhilatê Kurdistanê de bikevin nav tevger û hewldanan û bi pêkanîna torek berfireh a alîkariyan û hevxebatiyê bingeha oranîzasyonên sivîl di warên cor bi cor de di civaka Kurdistanê de pêşde bibin û xurt bikin.

Di bîranîna salvegera şehîdkirina Yûsif û hevalên wî de...

2011-08-21T16:29:00.000-07:00

Azad Kurdî

Du sala niha û di 21ê Tebaxa 201an de, nûçeyê şehîdkirina pêşmergeyê nimûne û hêja yê Kurdistanê Yûsif Feqîhî û 3 hevalên em tevizandin û gelek xemgîn kirin. Kul û xemek kûr ku qet nayê jibîrkirin. Ji destdana Yûsif û hevalên wî derbeyek giran bû ku ji tevgera kurd li Rojhilatê Kurdistanê ket wekî hemû şehîdên din ên riya azadî û rizgariya Kurdistanê ku bi fidakirina canê xwe ked dan rêya azadiyê û çirayê vê rêyê ronî kirin. Yûsif û hevalên xwe ji bo karên rêxistinî û peywendîkirin bi xelkê Kurdistanê re vegeriyabûn hundirê welat. Li navçeya Feyzulabegî ya bajarê Seqizê dikevin boseya sedan hêzên tarêperest û dijminên maf û azadiyên xelkê Kurdistanê û piştî berxwedaneke qehremanen û xwe parastina rewa, Yûsf û her 3 hevalên wî tên şehîd kirin.

Kesê/a Yûsif ji nêzîk ve nedîtibe û nas nekiribe, belkî wek mirovekî normal wî bibîne. Lê Yûsif xwediyê hindek taybetmendiyên bilind ên exlaqî û şiyan û karênan bû ku ew kiribû pêşmergeyekî nimûne û bêhempa li cem hemû heval û hevxebatên xwe.

Yûsif ji ber hestkirin bi zilm û zordestiya ku li ser gelê wî dihat meşandin, sala 1999an berê xwe dide xebat û têkoşîna azadî û rizgarîxwaziyê di nav refên PDKÎ de. Her ji destpêkê xwe fêrî Îngilîzî kir û karî piştî çend salan bi başî hînî wî zimanê giring ê cîhanê be. Bi awayekê ku vê dawiyê çend pirtûk ji Îngilîzî wergernadin Kurdî û kitêbxaneya Kurdî rengîn û zengîn kir. Sedan nivîsar û şiroveyên din jî wergerandin Kurdî. Şev û roj ked dida û qet jî nediwestiya. Karîn û şiyana Yûsif ya bêhempa ew ji hemû hevalên xwe re kiribû nimûne.

Şehîd Yûsif ligel ku xwendina bilind a akademîk nebû û karîbû heta qonxa paş navendî xwendibû, loma herdem meraq dikir valahiya xwendinê di jiyana xwe de tejî bike û jê re bûbû armancek mezin. Yûsif bi keda xwe ya şev û rojî herdem di hewla xwe perwerdekirinê de bû. Ew gelek zû pêş ket û di warê zanista siyasî, edebiyat û pirsên civakî bû xwedî hêzek mezin. Lê ti gav jî ji erkên pêşmratiyê jî kêm nedianî. Ew hem pêşmergeyekî jêhatî bû û hem evîndarek pêşketin û xwendin û fêrbûnê bû. Yûsif dizanî divê xwe ji bo pêşerojek geş û ronahî amade bike, rojek ku welatê wî Kurdistanê azad dibe û Kurdistana bêpar û paşdehiştîji aliyê dijminan pêwîsît bi hêz û şiyana kesên wek wî heye.

Yûsifê nemir piştî lêkolînên berfireh û karkirin li ser fêrbûna zimanê Îngilîzî, çend berhem afirandin û heta vê dawiyê wekî mamosteyekê karî ciwanên kurd bielimîne zimnaê Îngilîzî.

Di qonaxa piştre Yûsif dest bi wergerandin û nivîsandinê kir. Rûpelên çendîn kovar û rojnameyên Kudî bi karên wî hatin xemilandin.

Di sala 2004'an de yekemîn pirtûka wî bi navê Rêzimana Înglîzî ya Zagros bi Kurdî hat çapkirin. Bi rêya wê pirtûkê her kes dikare gelek rêbazên zimanê Îngilîzî bi taybet rêzimana Îngilîzî fêr bibe. Ji ber ku Yûsif kitêb bi Kurdî şirove kiribû. Ji ber giringiya pirtûkê heta niha çend car li wezanxaneyên Herêma Kurdistanê hatiye çapkirin.

Berhema duyemîn ya Yûsif, pirtûka ‘Sed jinên bibandor di cîhanê de’ bû ku di sala 2007an de hat çapkirin ku ji Îngilîzî kiribû Kurdî.

Sêyemîn afirnadina Yûsifê canemerg jî di sala 2008an de çêbû, wergerandina pirtûkekê bû derbarê pirsên ciwanan. ‘Bingehên civaknasiya ciwanan’ sêyemîn berhema hevalê nemir bû ku gelek berfireh agahiyan dide ciwanan bo hemû pirsên têkildarî jiyana wan. Hemû berhemên wî bi îmzeya wî di arşîva min de parastî ne. Heta heta diyariyên Yûsif ên bêhempa dê cem min bimînin. Dema pirtûkên wî derdiketin, herdem hebek ji min re dianî û me wê şevê suhbetek xweş û berfireh bi hev re dikir û piştre li ser projeyên xwe yên dahatû qise dikir.....

Tê bîra min Yûsif, di kurseke fêrbûna zimanê Îngilîzî de li Hewlêrê beşdarî kir, di nav gelek kesên akademîk de yekem hat. Şiyan û karînên wî her kes matmayî kiribû. Piştre û beriya wê jî gelek kursên fêrkirina zimanê Îngilzî rêve birin.

Her dawî de jî pêşkêşkarekî serketî û xwedî şiyan yê bernama ‘Rave’ di TIHSK TV de bû. Rojnameya Kurdistan jî bi nivîsarên Yûsif gelek dewlemend bûbû.

Eva tenê çend aliyên biçûk yên kar û xebatên Şehîd Yûsifê nemir bûn. Lê mixabin du salan berî niha di rojeke wek îro de, dijminên azadiyê û hêzên tarîperest yên Komara Îslamî, Kurd û Kurdistan ji ciwanekî xwedî şiyan û behremendekî mezin wekî Yûsif bêpar kirin.

Di duyemîn salvegera şehîdkirina Yûsif Feqîhî û her sê hevalên wî yên nemir de ku di êrîşeke hêzên leşkerî yên Komara Îslamî de li navçeya Feyzulabegî de hatin şehîdkirin, ez serê rêz û hurmetê bo canê wan ê paqij ditewînim û wan bi dil û can bibîr tînim. Dil û canê min bi te re ye hevalên hêja û nemir Yûsif can....

ئازاد کوردی: به‌ داخه‌وه‌ تورکیا ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ سه‌ر ڕێبازی شه‌ڕ که‌ هیچ ئه‌نجامێکی ئه‌رێنی لێ وه‌رنه‌گرتبوو

2011-08-20T10:10:00.000-07:00

Dengê Azad: Ev hevpeyvîn min çend demjimêr berî destpêkirina êrîşên balafirên şer ên Tirikiyê bo ser Herêma Kurdistanê di roja 17ê Tebaxa 2011an de hat kirin:

چوارشه‌ممه‌, 17 ی مانگی هه‌شت 2011

ئازاد کوردی: به‌ داخه‌وه‌ تورکیا ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ سه‌ر ڕێبازی شه‌ڕ که‌ هیچ ئه‌نجامێکی ئه‌رێنی لێ وه‌رنه‌گرتبوو

له‌ لایه‌ن

Jani Diylan

شیوه‌ی ئه‌مڕوی قسه‌کردنی کاربه‌ده‌ستانی تورکی به‌رامبه‌ر به‌ پێش هه‌ڵبژاردنه‌کان گۆڕانێکی زۆری به‌سه‌ردا هاتوه‌ و زۆرتر هه‌ڕه‌شه‌ کردنه‌ تاکو گه‌ڕان به‌ دوای چاره‌سه‌ریه‌کی ئاشتیانه‌ بۆ دۆزی کورد له‌ تورکیا.

ئازاد کوردی ڕۆژنامه‌وان و ئه‌ندامی به‌رێوه‌به‌رایه‌تی کۆمه‌ڵگای ئاشتی و گه‌شه‌پێدانی کوردستان له‌ هه‌ڤپه‌ێڤینێکدا له‌گه‌ڵ به‌شی کوردی ده‌نگی ئه‌مریکا ده‌ڵێت مه‌خابن هه‌رچه‌ند بۆ ماه‌ی ساڵێک ئوپه‌راسیون و چالاکی تورکیا که‌ زۆرتر ئاراسته‌ی ده‌ره‌وه‌ی سنوری تورکیا بون که‌متر ببون که‌ جێ خۆشحاڵی ڕامیار زانه‌کان و چاودیران ببو له‌ ناوچه‌که‌دا به‌ گه‌شتی و بگره‌ به‌‌ تاێبه‌تی ڕامیار زانه‌ کورده‌کانیش وه‌ له‌و باره‌شه‌وه‌ هێزی کوردی به‌ تاێبه‌تی پارتی کارگه‌رانی کوردستان دوو جار ئاگر به‌سه‌کانی درێژ کرد و پێشوازی له‌ پروسه‌ی ئاشتی و چاره‌سه‌ری دیموکراتیک بۆ پرسی کورد له‌ تورکیا کرد، به‌ڵام به‌ داخه‌وه‌ له‌ چه‌ند ڕۆژی ڕابوردودا سه‌روک وه‌زیرو وه‌ هه‌ر وه‌ها سه‌رۆک کوماری تورکیا به‌ هۆی چالاکیه‌ سه‌ربازیه‌کان که‌ له‌ هه‌ردو لاوه‌ زیانی لێ که‌وتبوو که‌وتونه‌ته‌ هه‌ڕه‌شه‌ و وه‌ڵامدانه‌وه‌ی توند و به‌ڵکو نابی تا پاش مانگی ره‌مه‌زان چاوه‌ڕوان بکه‌ن و ده‌ست به‌ هێڕشه‌کانیان بکه‌ن و ده‌شڵێت به‌ داخه‌وه‌ دیاره‌ هێشتا بیرو مینتالیتی رێبه‌رانی تورکی نه‌گۆڕاوه‌ و هه‌ر شه‌ڕه‌.‌

ده‌توانن له‌ ڕێی کلیککردنی ئه‌و فایله‌ ده‌نگیانه‌ی سه‌ره‌وه‌ی ده‌سته‌ چه‌پ گوێبیستی ته‌واوی گفت و گۆکه‌ بن که‌ ماوه‌که‌ی 13:03خوله‌که‌.

http://www.voanews.com/kurdish/news/zad_17aug11-127972133.html

Ji bo daxistina Konsolxaneya Komara Îslamî li Hewlêrê kampanyek hat rêxistin

2011-08-17T09:45:00.000-07:00

Konsolxaneyên Îranê li Hewlêr û Silêmaniyê, karê sîxoriyê dikin an dîplomasî?

Dengê Azad - Kurdpa: Komek rojnamevan û çalakvanên sivîl li bajarê Raniye û derdorê, ligel mehkûmkirina topbaran û êrîşên hêzên leşkerî yên Komara Îslamî bo ser axa Herêma Kurdistanê, ji bo boykotkirina zêde ya siyasetên hikûmeta Îran, kampanyek organîze kirine û daxwaza daxistina her du Konsolxaneyên Îranê li bajarên Hewlêr û Silêmaniyê dikin.

Berdevkê wê kampanyayê Cebar Ezîz, di vê derbarê de agahiyên berfireh dan Ajansa Kurdpa û da xuyakirin: “Heyamê çend salan dibe Komara Îslamî bi awayê cor bi cor berdewam êrîş dike ser axa Herêma Kurdistanê, çi bi rêya topbaranê û çi bi rêya bezandina sînor û berdewam topbaran û operasyona leşkerî dike ser navçeyên sînorî yên Herêma Kurdistanê. Vêna yek ji wan sedeman e ku pêwîst zanî kampanyayek wisa organîze bikin.”

Navbirî dirêjî bi axavtina xwe da û da zanîn ku yek ji sedemên rêxistina wê kampanyayê vedigere bo karê ne dîplomatîk ln Konsolxaneyên Îranê û wiha pê de çû: “Ji xeynî vê yekê, têdîtinek din a me jî heye, konsolxaneyên Îranê li Herêma Kurdistanê ji dêlva ku karê dîplomasiyê bikin û bo rêxistina peywendiyên navbera Komara Îslamî û Herêma Kurdistanê bikevin nav hewldanan, karkirina wana li ser bingeha sîxorî û çavdêrîkirina partî û grûbên siyasî yên Kurdistana Îranê ye ku di vê herêmê de niştecih in. Xuya ye ku fasileya navbera du bajarên Hewlêr û Silêmaniyê ne gelek e, lê Îranê hem li Silêmanî û hem jî li Hewlêrê konsolxane heye û ya ku em dibînin wêna ye ku Konsolxaneyên Îranê li Herêma Kurdistanê ti peywendiyek wan bi Wezareta Derve ya wî welatî re tune, loma Îranê ne tenê bi vê rêya van konsolxaneyan nifûzek ne qanûnî di nav axa Herêma Kurdistanê de heye, belkî ji aliyê ‘Sipaha Quds û Qerargeha Remezan’ê tên piştgirîkirin û bi rêya van 2 konsolxaneyên Îranê ev nifûza xwe berfireh dikin.”

Berdevkê vê kampanyayê Cebar Ezîz, tekez li ser daxistina Konsolxaneyên Îranê li Herêma Kurdistanê kir û daxuyand: “Evna armancên cuda ji karê dîplomasiyê dişopînin û encam jî xuya ye û ev yek ji daxuyaniyên Serkonsolosê Îranê li Hewlêrê û axavtin û çavdêrîkirina wî di daxuyaniyên xwe de ku dide çapemeniyê, bi eşkere xuya dibe, loma em hest dikin ku evna karê dîplomasiyê nakin û zêde karê çavdêrî û sîxoriyê dikin û vêna berevajî qanûn û rêbazên navdewletî yên dîplomasiyê ye û li pey armancên din digerin.”

Cebar Ezîz, derbarê armancên vê kampanyayê wiha dawî bi axavtina xwe anî: “Em daxwaza xwe rûbirûyê hikûmet û desthilata siyasî ya Herêma Kurdistanê nakin ku bikare bi Konsolxaneyên Îranê re rûbirû derkeve yan biryara daxistina wan bide, lê armanca me çêkirina hevbendî û hevdengiyeke neteweyî û komkirina xelkê azadîxwaz û welatparêz e ku li dor vê kampanyê li hev bicivin da ku bi vê rêyê ve dengê xelkê Kurdistanê bigehijînin û bibêjin rayedarên Komara Îslamî ya Îranê. Herwiha em dixwazin bi vê rêyê ji desthilata siyasî li Herêma Kurdistanê re jî bêjin ku em van konsolxaneyan wekî hebûna wan a niha û kiryarên wan naxwazin û qebûl nakin. Em hêvîdar in ev çalakiya me bersivek be bo vê nifûza Îranê di Herêma Kurdistanê de.”

Li gor axaftina Cebar Ezîz, ev kampanya niha berfirehtir bûye û rojnamevan û çalakvanên sivîl û kesayetiyên bajarên Hewlêr û Silêmaniyê jî tevli vê kampanyê bûne û jê re çalakiyan dikin û ketine nav hewldanan de.

Komkirina satelîtan li bajarên Kurdistanê zêde bûye

2011-08-17T09:43:00.000-07:00

Hêzên ewlekariya Îranê satelîtên hevwelatiyên Kurd kom dikin

Dengê Azad - Kurdpa: Di çend rojên derbasbûyî de, hêzên ‘Întizamî’ yên Îranê li bajarên Serdeşt, Mehabad, Bane û gundên derdora navçeya Hewaraman li Rojhilatê Kurdistanê, bi awayekî berfireh dest bi komkirina satelîtên hevwelatiyan kirine û gelek alavên satelîtên xelkê jî hatine destserdegirtin an şikênandin.

Li gor agahiyên ku gihane Ajansa Kurdpa, di berdewamiya projeya komkirina anten û satelît li bajarên Kurdistanê de, di çend rojên borî de hêzên ‘Întizamî’ yên Komara Îslamî li bajarên: Serdeşt, Mehabad, Bane û gundên devera Hewaraman li Rojhilatê Kurdistanê, bi awayekî berfireh dest bi komkirina satelîtên hevwelatiyan dikin. Hêzên dewletê bo vê mebestê şevê di dema paşîva Remezanê de bê hebûna moleta wan a qanûnî û belgeyên lêgerînê hebin, diçin ser banê malan û hewşên hevwelatiyan û satelîtên wan kom dikin û dîşên wan jî dişkênin.

Çavkaniya ku agahî di vê derbarê de dan Kurdpa, balê dikşîne ser projeya komkirina satelîtan li Kurdistanê ji aliyê hêzên ‘Întizamî’ yên Îranê ve û dide zanîn ku li piraniya gundên derdora bajarên Serdeşt û Hewramanê jî satelîtên hevwelatiyên Kurd hatine komkirin. Bi awayekê ku di heyamê du hefteyên borî de hêzên leşkerî û ewlekariya Îranê êrîş kirine ser gundên derdora bajarê Newsud wek: Nerwî, Wezliye û teşar û satelît û alavên hevwelatiyên Kurd kom kirine yan şikênandine.

Çîroka Xusro û Şîrîn piştî 900 salan û di çapa heştem de hat sansorkirin

2011-08-17T09:39:00.000-07:00

Siyaseta sansorkirina Komara Îslamî giha destana Xusro û Şîrîn

Dengê Azad - Kurdpa: Berpirsyara Beşê Çandî ya Weşanxaneya ‘Peydayesh’ li Îranê, di daxuyaniyekê de bo Ajansa MEHR ragehand, destana Xusro û Şîrîn piştî 900 salan û di çapa heştem de ji aliyê Îdareya Pirtûkên Wezareta Çand û ‘Îrşad’ (rênîşaniya) Îslamî ya Îranê ve hat sansorkirin.

Ferîba Nebatî, di daxuyaniya xwe de sansorkirina vê çîrokê ne qanûnî da zanî û wiha got: “Hindek ji tekstên helbestan û peyvên asayî yên nav destanên helbestan wek: ‘Şekira lêv, hembêzkirin, çûna di xelwetê de, dest girtin’ û hwd... hatine guhertin û gelek zerer gehandiye bedewî û naveroka wan tekstên wê çîroka resen û gelêrî.”

Ferîba Nebatî bal kişand ser vê yekê ku heta niha 7 car çîroka Xusro û Şîrîn hatiye çapkirin, lê di çapa heştem de ji xeynî sansorkirina deq û tekstan, heta bergê pirtûkê jî ketiye ber sansorê û rayedaran ragihandiye ku corê berg û dîzayna destanê ligel deb û edetên civakê naguncin û bandorek nehênî çêdike.

Berpirsyara Beşê Çandî ya Weşanxaneya ‘Peydayesh’, herwiha diyar kir: “Encamdana wan corê sansor û pêkanîna astengan di karê pisporên çandî û çapemeniyê de me dilteng dike û ji xebatê dûr dixe.”

Komkirina berhemên çapkirî di 24’mîn Pêşangeha Navdewletî ya Pirtûkan a Tehranê de, nimûneyek herî berçav e ji bo zêdebûna sansorkirina pirtûkên çandî û wêjeyî di Îranê de.

Berhemîn nivîskar û wêjevanên wek: Elî Eşref Derwîşiyan, Sadiq Hidayet, Semed Bêhrengî, Mehmûd Doletabadî, Ebas Merufî, Hoşeng Golşîrî, Elîriza Qasimî û gelek nivîskarên biyanî di Pêşangeha Pirtûkan a Tehranê de hatine komkirin. Vêna di demekê de ye ku piraniya berhemên wan nivîskaran di salên derbasbûyî de li Îranê û bi fermî ji aliyê Îdareya Çand û ‘Îrşad’ (rênîşaniya)a Îslamî ve moleta çapkirina fermî wergirtibûn û heta hindek jî çend car hatine çapkirin.

Du girtiyên siyasî yên din ên Kurd bi cezayê darvekirinê hatin mehkûmkirin

2011-08-17T09:36:00.000-07:00

Dengê Azad - Kurdpa: Kampanya Girtiyên Siyasî û Sivîl di raporekê de eşkere kir, 2 girtiyên siyasî yên din ên Kurd bi navên Elî Efşarî û Mihemed Ebdulahî bi cezayê darvekirinê hatin mehkûkirin.

Elî Efşarî û Mihemed Ebdulahî, 2 girtiyên siyasî yên Kurd ku di hepsa Urmiye de girtî ne, bi tometa hewldan li dijî ewlehiya netewî ya Îranê û sûca ‘muharibe’ (şer bi Xwedê re) biryara îdamikirinê bi ser wan hatiye dayin.

Elî Efşarî, 14ê kanûna 2010an li bajarê Mehabad bi birîndarî hat binçavkirin û piştre bo girtîgeha navendî ya Urmiye hat veguhastin û bi tometa hevkarî ligel yek ji partiyên Kurdî yên dijberê Komara Îslamî bi cezayê darvekirinê hat mehkûmkirin.

Mihemed Ebdulahî, birayê girtiyekî siyasî yê Kurd ku berê biryara îdamkirinê jê re hatibû dayin, sala borî ji aliyê hêzên ewlekariya bajarê Bokan ê Rojhilatê Kurdistanê ve hatibû binçavkirin û di Dadgeha Şoreşa Urmiye de bi tometa hewldan li dijî ewlehiya netewî ya Îranê, muharibe’ (şer bi Xwedê re) û hevkarîkirin ligel yek ji partiyên Kurdî yên dijberê hikûmeta Îranê bi cezayê darvekirinê hatiye mehkûmkirin.

Bi dayina biryara îdamkirina van du girtiyên siyasî yên Kurd, rêjeya çalakvanên siyasî û sivîl ên Kurd ku cezayê darvekirinê li wan hatiye birîn, gihîşt 22 kesî ku navê wan bi vî awayê jêr e:

1. Zeyneb Celaliyan 2. Hebîbula Letîfî 3. Hebîbula Gulperîpur 4. Reşîd Axkendî 5. Şêrko Mearifî 6. Mistefa Selîmî 7. Enwer Rostemî 8 Seyîd Cemal Mihemedî 9. Seyîd Samî Husênî 10. Ezîz Mihemedzade 11. Ebdula Serweriyan 12. Zanyar Muradî 13. Elî Efşarî 14. Luqman Muradî 15. Mihemed Ebdulahî 16.Mihemedemên Agoşî 17. Rostem Erkiya 18. Îrec Mihemedî 19. Ehmed Poladxanî 20. Hesen Taleî 21. Mihemedemîn Ebdulahî 22. Qadir Mihemedzade.

Helbestvan û nivîskarê Kurdê Xorasanê yê girtî di rewşeke xirab a tendurustiyê de ye

2011-08-17T09:33:00.000-07:00

Helbestvan û nivîskarê Kurdê Xorasanê Elîriza Sipahî Layîn

Dengê Azad - Kurdpa: Helbestvan û nivîskarê Kurdê Xorasanê Elîriza Sipahî Layîn, ku roja 30ê tîrmeha 2011an li bajarê Meşhedê ji aliyê hêzên ‘Îtilat’ a Sipaha Pasdaran ve hat binçavkirin, niha di rewşeke xirab ya cesteyî de ye.

Li gor agahiyên ku gihane Ajansa Kudpa, Elîriza Sipahî Layîn bi tometa hevkarîkirin ligel yek ji partiyên Kurdî yên dijberî hikûmetê hatiye binçavkirin û piştre ji bo girtîgeha ‘Îtilaat’ a bajarê Meşhedê hatiye şandin.

Navbirî ku nexweşiya şekir (diyabet) heye, di hepsa Îdareya ‘Îtilaat’ a Meşhedê de bi xurtî hatiye îşkencekirin, êşandin û niha tendurustiya wî pir xirab e.

Ligel hewldanên berfireh ên malbata wî, heya niha hêzên ewlekariya Meşhedê agahiyek hûr û durist derbarê rewşa Elîriza Sipahî Layîn nedayine kes û karên wî û bersiva wan jî nadin.

Di dema binçavkirina navbirî de, hêzên ewlekariyê pişt lêgerîna berfireh a mala wî, komputer û pirtûkên şexsî yên Elîriza Sipahî Layîn jî bi xwe re birine û niha di destê wan de ye.

Elîriza Sipahî Layîn, Kurdê Bakurê Xorasanê ye ku gelek berhemên wêjeyî û çandî bi zimanên Kurdî û Farisî berhev kirine û li ser helbest û wêjeya Kurdî ya Kurdên Xorasanê mijûlê vekolînan e.

Berhemên navbirî yên herî giring ev in: ‘Evîn bi me nalîze’, ‘Ez ji rojê hez dikim’, ‘Di bin dara gêlasê de’ û çend berhemên din yên bêhempa...

Elîriza Sipahî Layîn, helbestvan û nivîskarê Kurdê Xorasanê, karmendê Zanîngeha Meşhedê ye û zêdeyî bîst sal dibe mijûlê çalakiyên kultûrî û ronamevaniyê ye û di nav Kurdên Xorasanê de yek ji kesayetiyên naskirî ye.

Meclîsa Îranê li dijî gelaleya rizgarkirina Gola Urmiye derket

2011-08-17T09:01:00.000-07:00

Gola Urmiye di metirsiya ziwabûna cidî de ye

Dengê Azad - CAPK: Li gor rapora malpera BBC’ê, Meclîsa Komara Îslamî ya Îranê, gelaleya anîna ava çemên Eres û Sîlve bo Gola Urmiye ji bo pêşgîrîgirtin ji ziwabûna vê golê red kir û li dijî projeyê derket.

Meclîsa Şêwra Îslamî ya Îranê, di civîna roja sêşem 16ê tebaxa 2011an a xwe de, bi wergirtina 94 dengên NA, 57 dengên ERÊ û 25 dengên BÊALÎ, gelaleya rojevê ya derbarê rizgarkirina Gula Urmiye ji metisriya ziwabûnê red kir û dijberî projeyê derket. Projeya han bi mebesta anîna ava çemên Eres û Sîlve ji bo pêşîgirtin ji ziwabûna Gola Urmiye pêşkêşî Nûnerên Meclîsa Komara Îslamî ya Îranê hatibû kirin, lê bi vî awayî dijberî ligel projeyê hat kirin.

Di heyamê pênc mehên borî de, 3 hezar kêlometroyên çargoşe ava Gola Urmiye ziwa bûye û bûye sedem ku li aliyê rojhilat û başûrî golê xwê tevahiya derdora golê dabigire û zerek berfireh ji hawirdora navçeyê bikeve. Bi awayekî normal Gola Urmiye 5 hezar û 700 kîlometroyên çargoşe bûye û niha ji ber kêmbûna avê gihaye 2 hezar û 700 kîlometroyên çargoşe.

Piştî hişkesaliyên çend salên derbasbûyî, gelek ji golên avê li Îranê û gomên xweristî yên avê ziwa bûne yan firehiya wan pir kêm bûye.

Lê pisporên jîngehê bawer in, siyasetên dewletê bo avakirina bendavan, kulana bîrên zêde yên avê û berfirehbûna erd û zeviyên kiştukaliyê li kêleka wan çavkaniyên avê sedemên serke yên vê kirîza nû tên hejmartin. Bi taybet derbarê metirsiya cidî ya ziwabûna Gola Urmiye.

Ji ber avakirina zêde ya bendavan li ser 11 çem û rûbarên ava şîrîn ku diherikin nav Gola Urmiye, herikîna ava wan çeman bo nav golê di deh salên borî de pir kêm bûye. Li ser hindek ji van çeman çend bendav hatine çêkirin.

Bi baweriya pisporên jîngehê, yek ji sedemên ku zêde zerar gihandiye ziwabûna ava Gola Urmiye, çêkirina rêya mezin a Kelanterî ye ku ji naverasta golê derbas dibe û bajarên Urmiye û Tebrêzê bi hev re girê dide. Bi sedema avakirina vê cadeya mezin, qasê 14 kîlometro ji Gola Urmiye bi axê hatiye dagirtin û tejîkirin.

Herwiha bi sedema pêkhatina deşt û girên mezin ên xwê li kêleka Gola Urmiye di çend salên borî de, zerer û ziyanên zêde gihane bax û rezên cotkaran û hezaran hektar erdên kiştukaliyê bêkêr bûne. Bi taybet bax û rezên sêv û tirî li derdora golê.

Gola Urmiye, duyemîn gola şor a cîhanê tê hesibandin û zêdeyî 10 sal dibe ku pêvajoya ziwabûna wê ligel pêvajoyek metirsîdar rûbirû bûye.

Di civîna roja sêşem 16ê tebaxa 2011an ya Meclîsa Komara Îsalmî de, Nûnerê Meclîsê Cewad Cehangîrzade, li ser mijarê bi berfirehî axivî û pêdagirî kir li ser rizgarkirina Gola Urmiye ji xetera ziwabûnê. Piştî ku projeya han ji meclîsê dengê pêwîst newergirt û hat redkirin, Cehangîrzade ku nûnerê bajarê Urmiye di Meclîsa Îranê de ye, di daxuyaniyekê de bo Ajansa ISNA eşkere kir: “Ger bê Gola Urmiye ziwa bibe, nêzîk 13 milyon mirov dê aware û derbider bibin û herwiha tê pêşbînîkirin di encama ziwabûna yekcarî ya Gola Umriye de, egera vê yekê di holê de ye ku li çend parêzgehên derdorê baranek bibar ku xwê pê re be.

Cehangîrzade diyar kir, di serlêdana Ehmedînejad û şandên hikûmeta wî de bo Urmiye di sala 2008an de, 2 hezar 700 milyar tûmen bo zindîkirin û parastina ava Gola Umriye hat terxankirin, lê li gor Cewad Cehangîrzade, heta niha 1 qiran jî jê re nehatiye mesrefkirin! û kirîza ziwabûna golê her wek berê bê çareserî maye û ti rayedar û dezgehên hikûmetê lê xwedî dernakevin.

Herwiha Rêveberê Giştî yê arastina Jîngeha Parêzgeha Urmiye Hesen Ebasnejad, di bihara îsal de ragehandibû: “Niha ji sedî 53’ê rûberê Gola Urmiye ziwa bûye ku dike 3 hezar kîlometroyên çargoş û rêjeyê xwê di her lêtrek ava golê de gihaye 400 greman.”

11 leşker di şerê PJAK û hêzên leşkerî yên Îranê de li Xoyê hatine kuştin

2011-08-11T14:20:00.000-07:00

Şerê PJAK û Hêzên Îranê bû sedema mirina 11 leşkerên Îranê li Xoyê

Dengê Azad - Kurdpa: Roja 8ê tebaxa 2011an, şer û pevçûnek xurt di navbera hêzên leşkerî yên Komara Îslamî û PJAKê de li deverên ‘Mixora Şîx Silo’ û ‘Çaldiran’ ên ser bi bjarê Xoyê derket û di encam de 11 kes ji hêzên leşkerî yên Îranê hatine kuştin.

Li gor agahiyên ku ji herêmê gihane Ajansa Kurdpa, pevçûna han ji aliyê hêzeke leşkerî ya mezin a Îran li ser sînorê navbera Îran û Tirkiyê de derketiye ku mijûlî çalakiyan bûne.

Di encama şer de, 10 Pasdarên Îranê hatine kuştin û fermanderekî hêzên ‘Întizamî’ yê ser sînorê bajarê Makoyê hatiye kuştin.

Derbarê şer û pevçûnên vê dawiyê li navçeyê, li gor gotina xelkê wan herêman ku PJAK tê de çalakiyan encam dide, Îdareya ‘Îtilaat’ a Komara Îslamî siyasetek nû girtiye pêşberî xwe û dimeşîne ku heta bi rêya girtiyên siyasî û xelkê deverê rûbirûyê gerîlayên PJAKê bibe.

Îdareya ‘Îtilaat’ a Komara Îslamî ya Îranê, ji wan girtiyan re ku bi tometa dizîkirin û karê qaçax hatine girtin, ragehandiye: “Her girtiyek ku li dijî PJAK û PKKê çekê hilbigire û şer bike, dê cezayê wan bê efûkirin.” Di vê derbarê de, çend rojan berî niha çend girtî ku bi sûca rêgiriyê bi rêya sîlehan hatibûn binçavkirin, ji aliyê ‘Îtilaat’ dezgeha sîxorî û ewlekariya Îranê, çek ji wan re hatiye dayin û ligel çend kesên din bo şer li dijî gerîlayên PJAKê bo herêmê hatine şandin.

Di hefteya borî de 3 gerîlayên PJAKê bi awayekî gumanbar li herêma Xoyê hatin kuştin.

Muqteda Sedr Îran bi piştgiriya terorîstan tawanbar kir

2011-08-11T14:16:00.000-07:00

Dengê Azad - Kurdpa: Kesayetiyê navdar ê Şîe yê Iraqê Muqteda Sedr ku alîgirê Îranê bûye û heya wekî mohreyekî Îranê tê hesibandin, hikûmeta Îranê bi piştgiriya terorîstan sûcbar kiriye.

Li gor agahiyên Ajansa Fransa ya Nûçeyan (AFP), Kesayetiyê navdar ê Şîe yê Iraqê Muqteda Sedr, bi tundî Komara Îslamî ya Îranê rexne kir û got: “Terorîstekî Iraqî bi navê Îsmaîl Elamî ku bi Ebo Derie tê naskirin û navbirî kesayetiyekî olî ye jî, ji ber cinayetkirin û kuştina gelek hevwelatiyên Iraqê reviyaye û Îranê jî cih jê re veqedandiye û wî teslîmê Iraqê nake.”

Ebo Derie, di heyamê navbera sala 2006 – 2007an de, gelek hevwelatiyên Sunne yên Iraqê kuştine û wek ‘Qesabê Şîe’ tê naskirin û li gor Muqteda Sedr niha li Îranê dimîne.

Ebo Derie, berê yek ji berpirsyarên Sipaha Sedr (hêzên çekdar ên Muqteda Sedr) bûye ku piştî nakokî û pirsgirêk di navbera wî û Muqteda Sedr de derdikevin, sala 2008an çûye Îranê û hikûmeta Îranê jî cih daye wî û alîkariya wî dike.

Berpirsekî Komara Îslamî di daxuyaniyekê de bo Ajnasa Nûçegihaniya FARS, ew îdiaya Muqteda Sedr red kiriye û wiha gotiye: “Ev nûçe ji aliyê Amerîka ve hatiye çêkirin û kesekî bi wî navî tuneye.”

Ji aliyekî din ve jî, malpera ‘tabyan’ ku ser bi Rêxistina Propagandeya Îslamî ya Hikûmeta Îranê ye, piştrast dike ku Ebo Derie li Îranê dimîne û wiha nivîsiye: “Navbirî serokê grûbek bi navê ‘Esaib Ehl Elheq’ e û li dijî Muqteda Sedr çalakiyan dike.

Vêna di demekê de ye ku Spaha Mehdî ji sala 2003an şûnde, li dijî hebûna hêzên Amerîka li Iraqê û hikûmeta navendî çalakiyan dike û ji aliyê Îranê ve bi xurtî tê piştgirîkirin û gelek car Îran ji ber piştgirî û alîkariyên bi wî grûbê re hatiye şermezarkirin û tawanbarkirin.

Filmê nû yê Behmen Qubadî bidawî hat

2011-08-11T14:14:00.000-07:00

Dengê Azad - Kurdpa: Derhênerê navdar ê Kurd Behmen Qubadî, projeya filmê xwe yê nû bi navê ‘Helbesta dawî ya Kergerden’ bi dawî aniye ku tê de çend hunermendên navdar ên Îranî û biyanî rol lîstine.

Malpra VOA di vê derbarê de agahiyên berfireh belav kiriye û dide zanîn, ev filmê nû yê Behmen Qubadî li welatê Tirkiye hatiye kişandin û hindek ekterêln Tirk jî tê de beşdar in.

Ekterê sînemayê yê navdar ê Îranî Bêhruz Wsûqî, stranbêjê Îranî Areş û herwiha ektera navdar a Fransî Monika Belochi, ew sê hunermendên bi nav û deng in ku di wê filmê nû de rolê taybet lîstine.

Behmen Qubadî, berê çîrok û senaryoya vê filmê dabû Wezareta Ferheg û Îrşada Îslamî ya Îranê, lê molet çêkirina filmê jê re nehatibû dayin.

Karê wênegirî û montajkirina filmê ‘Helbesta dawî ya Kergerden’ di qonaxa dawî de ye û biryare di sala 2012an de were nimayişkirin.

Behmen Qubadî, bi sedema çêkirina filmê ‘Haya kesî ji pişîkê Îranê tune’ bo herdem welatê Îranê bicih hişt û berhemên wî li Îranê hatin qedexekirin.

Filmên Behmen Qubadî, heta niha di çendîn festîvalên navxwe û navnetewî de xelatên mezin wergirtine.

Çiyagerekî Kurd çû ser zîrveya ‘Mustagh Ata’ çiyayekî herî bilind ê cîhanê

2011-08-11T14:11:00.000-07:00

Loqman Ebaszade Çiyagerê Kurd

Dengê Azad - Kurdpa: Çiyagerê Kurd ê bajarê Şino li Rojhilatê Kurdistanê Loqman Ebaszade, zîrveya ‘Mustagh Ata’ li welatê Çînê bezand û serketinek din a mezin di warê werzişa çiyageriyê de bo Kurdan tomar kir. Loqman Ebaszade piştî ku karî xwe bigihîne zîrveya wî çiyayê herî bilind ê cîhanê, roja sêşem 9ê tebaxa 2011an vegeriya bajarê Şino û ji aliyê xelkê bajar ve bi germî hat pêşwazîkirin.

Zîrveya ‘Mustagh Ata’ yek ji çiyayê herî bilind ê cîhanê ye ku ketiye dawiya Rojavayê newala ‘Taklamakan’ a welayeta Sîng Yang li welatê Çînê.

Ev çiya li navenda rêze çiyayê mezin ên Asya hilketiye ku ji başûr digihe ‘Karakul’, ji rojava bi ‘Pamir’ û ji bakur bi ‘Tiyan’ ve tê girêdan.

Bilindahiya zîrveya ‘Mustagh Ata’ zêdeyî 7 hezar û 546 metran dibe û çiyayê herî bilind li cîhanê ye ku werzişvan dikaribin lîstikên ser cemdê li wir encam bidin.

Berê jî çiyagerên Kurd karîbûn bi ser çendîn zîrveyên bilind ên cîhanê serkevin. Çiyagerên nemir Mihemed Hewraz û Muqbil Hunerpejoh ji Rojhilatê Kurdistanê ji wan çiyagerên navdar ên Kurd bûn ku karîn çendîn şanaziyên mezin di asta Îran û cîhanê de misoger bikin ku di bûyerên cuda yên çiyageriyê de jiyana xwe ji dest dan.

Ajansa Kurdpa, vê serkevtina mezin ji çiyaerê Kurd Loqman Ebaszade pîroz dike.

Îran: Emê piştgiriya hikûmeta Sûriyê bikin

2011-08-11T14:07:00.000-07:00

Dengê Azad - Kurdpa: Berpirsê Komîsyona Siyaseta Derve ya Parlamentoya Îranê ragehand: “Emê bi eşkere alîkariyê bidin hikûmeta Sûriyê”

Radyoya Almaniya ‘Deutsche Welle’ belav kir, Elaedîn Brûcerdî ku serdana Qahîre paytexta Mîsrê kiriye, di hevdîtinekê de ligel Berpirsê Yekîtiya Ereb Nebîl El Erebî de, wiha gotiye: “Emê bi eşkere alîkariya dewleta Sûriyê bikin û rê nadin Amerîka dest bixe di nav kar û barên welatên herêmê de.”

Di meha borî de, bi biryara Serokî Komara Îslamî Elî Xameneyî, Îranê 6 milyar dolar wek alîkariya darayî pêşkêşî dewleta Sûriyê kir.

Li gor raporta çalakvanên mafên mirov li Sûriyê, hêzên leşkerî yên Îranê bi eşkere di qirkirina neraziyên Sûriyê de hevkariya wî welatî kirine û çendîn kes ji hêzên Îranî jî ji aliyê xelkê ve hatin girtin û derketibû ku Îranî ne. Wezareta Derve ya Amerîka jî di daxuyaniyekê de destwerdanên siyasî û leşkerî yên Îranê di nav kar û barên navxwe yên Sûriyê de şermezar kiribû.

Vêna di demekê de ye ku berdevkê Wezareta Derve yê Îran û Dewleta Sûriyê her core destwerdanek Îranê di kar û barên navxwe yên Sûriyê de red kir û Amerîka bi vê yekê tometbar dikir ku bi dayîna pereyan alîkariya malî dide xwepêşanderên Sûriyê.

Di encama xwenîşandan û aloziyên Sûriyê de ku zêdeyî çar meh berî niha ve destpê kiriye, heta niha zêdeyî 2000 hevwelatiyên Sûriyê bûne gorî.

Parlamentoya Kurdistanê topbarana Îranê bo ser Herêma Kurdistanê şermezar kir

2011-08-11T14:06:00.000-07:00

Dengê Azad - Kurdpa – Kurdistan Tv: Parlamentoya Kurdistanê duh sêşem 9ê tebaxa 2011an dawî li rûniştina xwe ya neasayî derbarê topbarankirina sînorên Herêma Kurdistanê ji aliyê Komara Îslamî ya Îranê ve anî û daxuyaniyeke 12 xalî li dijî topbaranên Îranê pesend kir.

Di rûniştina duyem a neasayî ya Parlamentoya Herêma Kurdistanê de ku taybet bû bi nirxandina pirsa topbarankirina navçeyên sînoî yên Herêma Kurdistanê ji aliyê Komara Îslamî ya Îranê, daxuyaniyek ku 12 xal tê de hatibû cihkirin, ji aliyê Berpirsê Lijneya Yasayî ya Parlamentoyê Şêrwan Heyderî ve hat xwendin ku tê de ligel şermezarkirin tund a toparankirinan, komek xal û rasipartinên taybet ketin berbas.

Di daxuyaniyê de wiha hatiye: “Pêwîste Îran di cih de topbaranê rawestîne, girêdayî rêbazên navnetewî û mafê cîrantî yê navbera herdu welatan be.”

Di xaleke din a daxuyaniyê de daxwaz ji saziyên ser bi Rêxistina Neteweyên yekgirtî hatiye kirin ku ji bo rawestandina topbarankirinê bikevin nav hewldanan. Hevdem daxwaz ji rêxistinên mafê mirov ên navdewletî jî hatiye kirin, ku serdana navçeyên ser sînor bikin, bûyer û zereran heyî tomar bikin û ji raya giştî ya cîhanê re ragihînin.

Di xaleke din a daxuyaniyê de daxwaz ji Hikûmeta Navendî ya İraqê hatiye kirin ku wek erkê xwe yê sereke bo çareserkirin û rawestandina topbaranê hewldanên xwe yên tundtir bike.

Di xaleke din a wê daxuyaniyê de behsa rekên lijneyên taybet ên parlamentoyê, wezaretên peywendîdar ên Hikûmeta Herêma Kurdistanê ji bor bihawardeçûna kesên zerer dîtîne, hatiye kirin.

Di dawî de daxwaz ji hemû aliyekê hatiye kirin hemû rê bi diyalogê tên çareserkirin û rêya herî baş bo çereserkirin û dawîlêanîna vê pirsê diyalog û danûstan e.

Hêzên Amerîka: Em amade ne sînorên Herêma Kurdistanê biparêzin

2011-08-11T14:03:00.000-07:00

Dengê Azad - Kurdpa: Berdevkê hêzên Amerîka li Iraqê ragehand, ew amade ne ku sînorên Herêma Kurdisanê biparêzin ji bo ku pêşiya êrîşên ji derve tên kirin, bigirin.

Malpera ‘sibey’ belav kiriye, Berdevkê Hêzên Amerîka li Iraqê ‘Gen Jeffrey Buchanan’, topbarankirina navçeyên sînorî yên Herêma Kurdistanê ji aliyê hikûmeta Îranê binpêkirina lihevhatinên navdewletî da zanîn û got: “Ger hikûmeta Iraqê daxwaz ji me bike, em amade ne bi mebesta rawestandina topbaranê, hêzên xwe bişînin ser sînorê Herêma Kurdistanê.”

Piştî ku biryar bû dawiya îsal Amerîka hêzên xwe ji Iraqê vekişîne, Serokê Herêma Kurdistanê Mesud Barzanî, daxwaz ji hikûmeta Amerîka kiriye beşek ji hêzên leşkerî yên wî welatî li Kurdistanê bimînin.

Di encama topbaranên hikûmeta Îranê bo ser herêmên ser sînor ên Herêma Kurdistanê de, nêzîk 32 gundên deverê vala bûne û hevdem jî 11 hevwelatî birîndar û 3 hevwelatiyan jî jiyana xwe ji dest daye.

Çar girtiyên Kurd li girtîgeha Bîcarê dest bi gireva birçîbûnê kirin

2011-08-11T14:01:00.000-07:00

Dengê Azad - Kurdpa: Çar girtiyên Kurd ku roja duşem 25ê tîrmeha 2011an, ji girtîgeha bajarê Merîwanê bo hepsa Bîcarê hatibûn veguhestin, bi sedema vê yekê ku du hefte dibe dest bi gireva birçîbûnê kirine, di rewşeke gelek xerab a tendurustiyê de ne.

Zêdeyî du heftan e ku 4 girtiyên Kurd bi navên Hesen Nexter Semend, Zekerya Xudakeremzade, Seyvan Batûbe û Ferşad Kemanger li girtîgeha Bîcarê dest bi gireva birçîbûnê kirine û berpirsyarên hepsê jî bona astengan ji wan re derxin, pêşiya peywendiyên telefonî û hevdîtinên wan bi malbatan re girtiye.

Berpirsyarên girtîgeha Bîcarê girtiyên Kurd tehdîd bi vê yejê kirine ku heta dawî li gireva xwe ya birçûbînê neînin, mafê peywendiya bi telefon û hevdîtina bi malbatan ji wan re nayê dan.

Roja sêşem 25ê tîrmeha 2011an, bi sedema derketina şer û pevçûnan di navbera girtiyên hepsa Merîwanê û berpirsyarên wê de, 8 girtî ketin be lêdan û îşkenceyê û piştre 4 ji wan bo girtîgeha bajarê Bîcarê û 4 kesên din jî bo girtîgeha bajarê Gurwe hatin veguhastin.

Li Girtîgeha Mehabadê 2 girtiyan jiyana xwe ji dest dan

2011-08-11T13:59:00.000-07:00

Dengê Azad - Kurdpa: Şeva borî 2 girtiyên hepsa bajarê Mehebadê ji ber kirîza dil û nexweşiyê jiyana xwe ji dest dan.

Şeva borî girtiyekî asayî yê hepsa Mehabadê bi sedema kirîza dil jiyana xwe ji dest da. Ajansa Nûçegihaniya ‘mukrian’ di vê derbarê de ragehnad, şeva borî demjimêr 22ê şevê 7ê tebaxa 2011an, girtiyekî asayî yê hepsa Mehabadî bi navê Elî Eşkan (65) bi sedema zexta xwînê û kirîza dil li navneda dermanî a girtîgehê canê xwe ji dest da.

Çavkaniya nûçeyê diyar kir ku yek ji sedemên mirina Elî Eşkan ê 65 salî vêna bûye ku gelek dereng ji bo çareseriya dermanî şandine nexweşxaneyê.

Herwiha Ajansa Nûçegihaniya ‘mukrian’ eşkere kir, îro serê sibehê 8ê tebaxa 2011an, girtiyekî din bi navê Xebat Ehmedî ku nexweşiya demarên mejî hebû, li navenda dermanî ya girtîgeha Mehabadê jiyana xwe ji dest da.

Heta dema amadekirina vê nûçeyê, derbarê sedemên mirina Xebat Ehmedî ti agahiyek nehatiye zanîn.

Hêjayî gotinê ye, piştî mirina vî girtiyê hepsa Mehabadê, hejmarek ji girtiyên benda 1 a girtîgeha Mehabadê nerazîbûn nîşan dan û grevek berfireh lidarxistin. Greva nerazîbûna girtiyên hepsa Mehabadê bi destwerdan û êrîşa hêzên ewlekariyê bi dawî hatiye.

محمدعلی توفیقی در گفت و گو با جرس: فدرالیسم و دموکراسی راه حل مشکل اقوام

2011-08-10T02:44:00.000-07:00

محمدعلی توفیقی در گفت و گو با جرس

فدرالیسم و دموکراسی راه حل مشکل اقوام

مهدی تاجیک

جرس: آمار می گوید که بین 5 تا 7 میلیون شهروند کرد در ایران ساکن هستند. جمعیتی قابل اعتنا که گروه اقلیتی بزرگی را در کشور تشکیل می دهند. کردها به اعتبار سابقه دیرینه تمدنی شان جزء نخستین اقوام ایران زمین به شمار می روند. دست سیاست اما آنها را در طول تاریخ به فضاهای جغرافیای متفاوتی کشانده است.

بر اساس سرشماری سال 2009 بین 28 تا 29 میلیون جمعیت کرد در کشورهای ایران، عراق، ترکیه و سوریه زندگی می کنند. کردها در تمام این نواحی جغرافیایی، جمعیتی اقلیت به شمار می روند و نسبت به تبعیض حکومت های مرکزی معترض اند. وضع در عراق به دلیل خودمختاری منطقه کرد نشین تا حد زیادی متفاوت است اما آنها هم هزینه های گزافی را بابت دستاوردهای امروزشان پرداخت کرده اند.

در ایران اما شاخص های پایین توسعه و اعمال محدودیت های ساختاری علیه مشارکت سیاسی-اجتماعی کردها به روشنی بیانگر تبعیض های قومی علیه این گروه از شهروندان است. اعمال این تبعیض ها باعث بالارفتن نگرانی ها نسبت به پیامدهای شکاف قومی شده است. هر گروه از صاحب نظران پیشنهادی خاص خود را برای غلبه بر این شکاف و پایان یافتن تبعیض پیشنهاد می کنند .

از دو سال پیش و بعد از شکل گیری جنبش سبز بسیاری از ناظران در این عقیده مصمم تر شده اند که تاسیس یک دولت دموکراتیک با احترام به همه اقوام و مذاهب و به رسمیت شناختن سبکهای متفاوت زندگی در ایران می تواند مناسب ترین راه حل برای پایان یافتن این شکاف باشد.در این رابطه با دکتر "محمدعلی توفیقی" روزنامه نگار و کارشناس مسایل کردستان گفتگو کردیم و از او درباره زمینه شکل گیری تبعیض قومی علیه کردها در ایران، مصادیق تبعیض و راه های غلبه بر آن پرسیدیم.

متن کامل گفت وگو با آقای توفیقی در زیر آمده است.

آقای توفیقی! آیا به نظر شما حاکمیت ایران تبعیضی سیستماتیک را علیه کردها اعمال می کند؟

پاسخ من به سئوال شما مثبت است زيرا بررسي موقعيت كردها در ساختار حاكميت ايران مويد نوعي تبعيض سيستماتيك است. به عنوان مثال، كردها در چارچوب قدرت سياسي جايگاهي ندارند؛ زيست بوم آنها در مقايسه با ساير نقاط كشور از توسعه نيافتگي شديد در رنج است؛ مردم كرد با محدوديت هاي فرهنگي فراواني مواجه هستند؛ و از نظر اجتماعي نيز به حاشيه رانده شده اند. وقتي گروه مشخصي از ساكنان يك سرزمين (حالا به عنوان قوم يا ملت) در طي ساليان متمادي و در رژيم هاي مختلف از چنين وضعيت بغرنجي برخوردار باشند و روز به روز هم وضعيت بدتري پيدا مي كنند نمي توان قضاوتي به غير از وجود يك تبعيض سيستماتيك داشت و مثلا آن را به سليقه يك شخص و نگاه يك دولت نسبت داد و يا آن را يك امر تصادفي دانست.

می دانیم که بخش عمده ای از مناطق کردنشین را شهروندان سنی مذهب تشکیل می دهند. به نظر شما تبعیض ها علیه این گروه از شهروندان بیشتر به زمینه مذهبی آنان مربوط است یا به پیشینه نژادی؟

متاسفانه بايد اذعان نمود كه به دليل هر دوي آنها! البته مصاديق تبعيض در جمهوري اسلامي فراوان است و مي شود گفت كه هركسي ديدگاهي به غير از ايدئولوژي حاكم داشته باشد در مقطعي از زمان و حداقل براي يك مورد خاص هم كه بوده باشد طعم تلخ تبعيض را چشيده است. اما در اين ميان گروهي از هموطنان بيشتر از ديگران متحمل رنج تبعيض و ستم بوده اند. يكي از موارد عيان تبعيض در ساختار حكومت فقيهان بر ايران در حق شهروندان اهل سنت روا داشته مي شود كه اتفاقا اين تبعيض كاملا رسمي بوده و در ساختار حقوقي(قانون اساسي) هم مورد تائيد قرار گرفته است. از آنجائي كه بخشي از كردها از نظر مذهبي اهل سنت هستند مي توان گفت اين شهروندان تحت تبعيض مضاعف هستند و به واسطه برخورداري از اين دو ويژگي (كرد و سني بودن) در حق آنها نابرابري بيشتري اعمال مي شود.

یعنی به عبارتی شما مبدا تبعیض های رسمی مذهبی علیه کردها را دوره پس از جمهوری اسلامی می دانید؟

خیر، با توجه نفوذ مذهب تشیع در عمق جامعه ایران و نقش فقیهان آن بر ساخت قدرت در چند صد سال گذشته، وجود تبعیض و ستم های مذهبی در حق پیروان مذهب تسنن در ایران را نمی توان تنها مربوط به دوران جمهوری اسلامی دانست، و اساسا آثار این تبعیض ها حداقل از صفویه به بعد در اجتماع ایران قابل ردیابی است. اما پس از انقلاب 57 و حاکمیت فقیهان، این تبعیض ها جنبه آشکار و کاملا رسمی پیدا کرده است. به عنوان مثال براساس قانون اساسی جمهوری اسلامی، شهروندان اهل سنت از حق کاندیدا شدن برای ریاست جمهوری محروم هستند البته موارد این تبعیض ها در متن قانون (ساختار حقوقی)محدود است اما در ساختار حقیقی قدرت دامنه بسیار گسترده و کاملا نگران کننده ای دارد به گونه ای که تا همین دو سال قبل در صدا و سیمای استان های مناطق سنی نشین ایران اجازه پخش اذان اهل سنت داده نمی شد و یا هنوز هم مجوز ساخت مسجد اهل سنت در تهران و بسیاری از شهرهای کشور داده نمی شود. ممنوعیت حضور اهل سنت در ساختار سیاسی و یا محدودیت در آموزش فقهی این مذهب و آزادی عمل پیروان آن در به جا آوردن مناسک و آئین های اختصاصی نیز مواردی است که بر همگان آشکار است و نارضایتی های عمیق و گسترده ای را در پیروان این مذهب که درصد بالایی از جامعه ایران را شکل می دهند، پدیدآورده است.

از نظر جنابعالی مهم ترین مصادیق تبعیض علیه کردهای ایران درحال حاضر چیست؟

مصاديق این تبعیض ها فراوان است اما به نظرم مي توان آن را در سه گروه اصلي دسته بندي كرد:

١-عدم حضور كردها در ساختار قدرت سياسي

در حال حاضر شهروندان كرد در سطوح بالاي مديريت كشور نقشي در حد صفر دارند و حتي در سطوح مياني هم امكان مشاركت در سيستم مديريتي براي آنها وجود ندارد. شايد براي شما جالب باشد كه بدانيد اين محدوديت ها بر اساس مصوبه شوراي عالي امنيت ملي جمهوري اسلامي اعمال مي شود كه البته در دوره آقاي خاتمي تا حدودي تعديل شد و ايشان موفق به انتصاب چند فرماندار كرد و اهل سنت هم شد؛ اما تلاش هاي اصلاح طلبان نيز نتوانست اين موانع تبعيض آميز را رفع كند. اين محدوديت ها منحصر به سطوح عالي قدرت نيست در برخي بخش ها از جمله امنيتي، امکان جذب كردها به عنوان كاركنان عادي هم وجود ندارد و يا در نيروهاي نظامي و انتظامي جز در رده هاي پائين امكان استخدام براي كردها مقدور نیست.

عدم امكان فعاليت سياسي سازمان يافته با محوريت قومي در كردستان و ممانعت از تحزب و شكل گيري انجمن ها اگرچه در نتيجه حاكميت استبداد ديني تبديل به يك معضل عمومي براي تمامي كشور شده است اما در نتيجه نگاه امنيتي به كردها مي بينيم كه در مقايسه با ساير نقاط كشور وضعيت در كردستان به مراتب بدتر و تبعيض آميزتر است.

٢-توسعه نيافتگي و محروميت شديد منطقه كردستان

از نظر اقتصادي زيست بوم كردها جزو توسعه نيافته ترين مناطق كشور است و از نظر شاخص هاي توسعه انساني در رتبه هاي آخر قرار دارد. مي توان براي اثبات اين ادعا به آمارهاي متعددي كه اتفاقا توسط خود جمهوري اسلامي منتشر شده است استناد كرد؛ اما من تنها به يكي از آنها اشاره مي كنم و آن شاخص "اميد به زندگي" است. از آنجائي كه اين شاخص به شدت تحت تاثير شاخص هاي مختلف توسعه مانند رشد اقتصادي، سطح بهداشت، با سوادي، بيكاري و ... قرار دارد خود به تنهايي بهتر از هر شاخص ديگري مي تواند گوياي وضعيت اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي يك منطقه باشد، زيرا برآيندي از وضعيت مهمترين شاخص هاي توسعه انساني محسوب مي شود.

طبق آخرین آمار وزارت بهداشت كه در تاريخ ١٥ آذر ٨٩ و در خبرگزاري مهر منتشر شده است ، پایین ترین شاخص اميد به زندگي در كشور مربوط به استانهای کردستان و سیستان و بلوچستان اعلام شده است. اين آمار مربوط به سال ٨٥ است و جالب است كه بدانيد كردستان در آمارهاي سال ٨٠ رتبه بالاتري داشته است يعني وضع آن در طول دوره محاسبه (كه براي شاخص اميد به زندگي دوره هاي پنج ساله است)بدتر شده است و در كمال تاسف من پيش بيني مي كنم كه در دوره بعدي هم همين دو استان (دقت كنيد كه سيستان و بلوچستان هم از نظر قومي و مذهبي مشابه كردستان است) ركورددار مقام آخر توسعه نيافتگي و عقب ماندگي در كشور كه در نتيجه اعمال تبعيض سيتماتيك فقيهان بدان نائل آمده اند، باقي خواهند ماند زيرا نه تنها در چند سال اخير وضعيت بهتر نشده است بلكه در دولت اصولگراي احمدي نژاد به مراتب بدتر هم شده است.

٣- تبعيض هاي فرهنگی

یکی دیگر از ابعاد اعمال تبعيض حاکميت فقهي در ايران، خود را در مدیریت مسائل اجتماعی و فرهنگی کردها نشان می دهد. علیرغم تاکید قانون اساسی بر آموزش عمومی زبان های منطقه ای خاص اقوام ساکن در ایران، متاسفانه این حق مسلم و ضروری به عمد نادیده گرفته شده و هیچ اقدام موثری برای اجرایی کردن این اصل معطل مانده قانونی صورت نگرفته است. اين ضديت غيرموجه و غيرمنطقي با آموزش زبان كردي در حدي است كه حتي مجوز صادر شده برای دایر نمودن رشته کارشناسی زبان کردی در دانشگاه کردستان ٦سال است که بلاتکلیف بوده و هرسال با بهانه های واهی در آخرین لحظات از جذب دانشجو خودداری می شود.

البته این معضل تنها مختص کردها نبوده و کم و بیش گریبانگیر سایر قومیت های غیرفارس ساکن ایران نیز شده است. و متاسفانه باید اذعان نمود که حاکمان کوته بین متوجه این موضوع نیستند که با چنین رویکردی نه تنها موفق به ایجاد همبستگی ملی نخواهند شد بلکه در درازمدت تیشه به ریشه هویت ایرانی خواهند زد، چرا که هویت ایرانی چیزی نیست جز برآیند هویت های قومی موجود درایران که در صورت تضعیف هرکدام از اجزا آن مانند کرد و ترک و عرب و بلوچ، در نهایت ضربه های مهلکی بر پیکره تمدن ایرانی وارد خواهد آمد.

ممانعت آشکار نیروهای انتظامی در آزادی عمل به رسوم قومی نظیر آنچه که در عید نوروز، عروسی و یا سایر مراسم آینی اتفاق می افتد يكي ديگر از مصاديق تبعيض است. اگرچه در رابطه با استفاده از پوشش کردی در ظاهر هیچ ممانعت آشکاری وجود ندارد اما ترویج فعال و تشویق فراوان به استفاده از سایر پوشش ها و رسالت مسئولین در از میان بردن هرآنچه که هویت کردی را تقویت می نماید باعث شده است که امروزه استفاده از لباس کردی تنها محدود به روستاها و مراسم هایی مانند عروسی باشد.

شما به مواردی که به نظرتان مصادیق تبعیض علیه کردها محسوب می شود، اشاره کردید. آیا می توانید تصویری از مطالبات فعالان کرد نیز به دست دهید؟

با توجه به اينكه طيف وسيعي از جريانات سياسي و اجتماعي و شخصيت هاي مستقل، پيگير حل "مسئله كرد" هستند جمع بندي مهمترين مطالبات آنها كار ساده اي نيست زیرا "مسئله کرد" تنها محدود به این تبعیض ها نیست و بیشتر یک مسئله " هویت طلبی" است؛ لذا در یک مصاحبه محدود که بیشترهم به بررسی ابعاد و مصادیق این تبعیض ها پرداخته است، نمی توان تصویر کاملی از مطالبات فعالان کرد ارائه داد. اما فکر مي كنم فراهم شدن اصولي زمينه هاي رفع اين تبعيض هاي سيستماتيك و برخورداري از حقوق شهروندي برابر، توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي و جبران عقب ماندگي ها و همينطور مشاركت موثر و عادلانه در ساختار قدرت سياسي و در عین حال برخورداری از حق تعیین سرنوشت از مهمترين مطالبات و فصل مشترك تعداد زیادی از فعالان كرد محسوب مي شود. البته ذكر اين نكته مهم را هم ضروري مي دانم كه امروزه بخش عمده اي از فعالان كرد، فدراليسم را الگوي مناسبي براي حل مسئله كرد مي دانند و شعار بسياري از احزاب و سازمان هاي سياسي كرد دموکراسی و سيستم فدرال براي ايران است.

آیا جنابعالی خودتان هم از فدرالیسم به عنوان الگوی مناسب حل مساله قومیت ها در ایران دفاع می کنید؟

بله من نیز فدرالیسم را الگوی مناسبی برای حل این مشکلات می دانم. اگر بپذیریم که فدرالیسم اصل مناسب سازماندهی جامعه و دولت است (تعریف فرانتس فالند) و نسبت به این مقوله نگاه کارکردی داشته باشیم و نه قضاوت ارزشی (زیرا متاسفانه برخی جریان های هوادار و یا مخالف، به این موضوع نگاه ارزشی دارند یکی آن را تابویی غیر قابل نقد می پندارد و دیگری آن را بلایی آسمانی) می بینیم یکی از راهکارهای رفع مشکلات و مسائل اقوام ایرانی برقراری یک نظام دموکراتیک فدرال در ایران است. از دوره قاجاریه به بعد و با از میان رفتن ممالک محروسه ایران و تلاش های ناکام برای اداره متمرکز جامعه چند ملیتی مانند ایران و پس از آن در دوره پهلوی و فرآیند ناقص ملت سازی و در سی دوسال گذشته حکومت ناکارآمد فقهی و تبعیضات سیستماتیک آن، رابطه دولت و جامعه وضعیت متناسبی نداشته و عملا سازمان دهی متمرکز و ناکارآمدی میان این دو پدیدآمده است که قادر به تامین آینده بهتر برای سرزمین ایران و ساکنان آن نیست زیرا نظام های گذشته و موجود به هیچ وجه با مختصات جغرافیایی گسترده، ویژگی های فرهنگی و هویتی متنوع و واقعیت های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی جامعه ایران و دنیای امروز انطباق نداشته و ندارد. مروری بر تاریخ صد سال گذشته ایران نشان می دهد که دموکراسی، آزادی و رفاه، مطالبات قدیمی هستند که متاسفانه علیرغم تغییر سلسله ها و پادشاهان مختلف تاکنون تحقق نیافته اند. درآسیب شناسی بیماری مزمن عقب ماندگی و توسعه نیافتگی ایران علل متعددی برشمرده شده است که به نظر من می توان" مدیریت غلط مسائل اقوام ایرانی" را به راس آنها افزود بنابراین با توجه به تجارب کشورهای مختلف در دنیا، بنظر می رسد که الگوی حکومتی مانند فدرالیسم نه تنها قادر به حل مشکلات و مسائل اقوام ایران است بلکه می تواند فرصت مناسبی برای تحقق دموکراسی و توسعه همه جانبه درایران باشد.

این فدرالیسم در نگاه شما چه خصائص عمده ای می تواند داشته باشد؟

البته نمونه های متفاوتی از فدرالیسم در کشورهای گوناگون وجود دارد که براساس شرایط سیاسی، اجتماعی و فرهنگی و حتی اقلیمی اختلافاتی با هم دارند و طبیعی هم هست زیرا مفاهیم سیاسی مانند دموکراسی و یا فدرالیسم بسته های واحد و یکسانی نیستند که در شرایط مختلف آنها را ثابت و جامد فرض کرد بلکه با حفظ ماهیت کلی قابلیت انبساط در ظروف متفاوت را دارند. در مورد فدرالیسم هم همین گونه است و باید نمونه ای متناسب با شرایط سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و جغرافیایی ایران طراحی کرد البته با رعایت قاعده کلی حفظ ماهیت که در مورد فدرالیسم بطور خلاصه می توان آن را تقسیم قدرت، اقتدار، وظیفه وامکانات میان یک دولت مرکزی و چند دولت محلی دانست. نکته قابل توجه این است فدرالیسمی که در1600 میلادی توسط یوهانس آلمانی تئوریزه شد و بعدها توسط اندیشمندانی مانند کانت، مونتسکیو، کارلو، توکویل و دیگران مورد بحث قرار گرفت و در حال حاضر الگوی حکومتی برخی از پیشرفته ترین کشورهای جهان است حداقل برای ایرانیان مدل تازه ای محسوب نمی شود زیرا سیستم حکومتی ساتراپ ها در ایران باستان و یا ممالک محروسه ایران که تا اوائل قاجار هم وجود داشت را با کمی اغماض می توان نمونه هایی از فدرالیسم فرض کرد.

آقای توفیقی! ناظرانی هستند که می گویند حکومت برای سرکوب مطالبات قومی در بسیاری موارد به شیوه های تبلیغی متوسل می شود و یکی از مهم ترین تاکتیک ها در این راستا متهم کردن فعالان قومی به انجام جنگ مسلحانه یا تلاش برای آن است. از نظر جنابعالی اصولا گرایش هایی که قائل به جنگ مسلحانه هستند به چه میزان از پایگاه اجتماعی در میان شهروندان کرد برخوردارند؟

شخصا گروه كردي كه در حال حاضر قائل به مبارزه مسلحانه و جنگ براي حل مسئله كرد باشد نمي شناسم (يعني اينكه در مرامنامه حزبي و تفكر تئوريك بصورت فعالانه مروج جنگ باشد) اما اكثر احزاب كرد از ديرباز نيروي نظامي تحت عنوان پيشمرگ داشته و دارند و در مقاطعي چون مورد حمله قرار گرفته اند و يا هنوز هم مي گيرند از خود دفاع كرده اند و مي كنند. بنابراين به نظر من در مجموع كردها جنگ طلب نبوده اند و اين سيستم هاي غيردموكراتيك حاكم بر ايران بوده اند كه براي درهم شكستن مقاومت كردها در مبارزه (براي رفع تبعيض و ستم و كسب حقوق شهروندي برابر و طلب آزادي بيان و فعاليت سياسي) دست به اسلحه برده و جنگ را بر آنها تحميل كرده اند. در اين ميان برخي از احزاب كردي هنوز هم از توان نظامي خود بهره مي گيرند و برخي هم اساسا هرنوع استفاده از سلاح و نيروي پيشمرگ را در شرايط فعلي به زيان جنبش ملي كرد و حركت دموکراتیک مردم ايران مي دانند. اما تا جائي كه مي دانم آنها نيز حق دفاع مشروع براي خود قائل هستند كما اينكه نيرو و توان نظامي خود را حفظ كرده اند با همه اينها معتقدم كه كردها اساسا مردماني مسالمت جو و صلح طلب هستند اما در برابر ظلم و ستم نيز ساكت نمي نشينند و براي استيفاي حقوق انساني اشان از هيچ تلاشي دريغ نمي كنند و طبيعي است كه در همين راستا از احزاب و جريانات سياسي خود پشتيباني مي کنند.

البته ما چون با يك سيستم استبدادي در ايران مواجه هستيم و به جزاقليت حاكم هيچ جريان و گروهي امكان مشاركت سياسي و اجتماعي ندارد لذا همانگونه كه ما نمي توانيم مثلا ميزان پايگاه اجتماعي سلطنت طلب ها و يا جمهوري خواهان را بصورت واقعي در جامعه ايران تعيين كنيم، قادر نيستيم كه پايگاه اجتماعي گروهاي مختلف كرد را نيز در ميان كردها بسنجيم. در عين حال امروزه شعار مشترك اكثر احزاب و جريانات سياسي كرد برقراري نظامي دموکراتیک و فدرال در ايران است و چون مانند ساير جريانات اپوزيسيون امكان تمرين اجتماعي و تحزب در ايران از آنها نيز سلب شده است به نظر من در شرايط فعلي هرگونه تعيين جايگاه و پايگاه اجتماعي جريانات سياسي چندان قرين به واقعيت نبوده و بيشتر جنبه حدس و گمانه زني دارد اما شك نبايد داشت كه غالب مردم كرد و جريانات سياسي آنها خواهان حل مسالمت آميز "مسئله كرد" هستند و در اين مسير مبارزه مدني را ترجيح مي دهند.

به نظر شما منشور جنبش سبز تا چه حد موفق به تامین نظر فعالان قومی در مناطق کرد نشین بوده است؟

به نظر من منشور جنبش سبز بدليل ناكامي در پرداختن به علت و العلل و ريشه هاي استبداد ديني موجود در ايران كه امروزه در اصل ولايت فقيه (يا روح قانون اساسي) نهفته است نه تنها در تامين نظر فعالان قومي ناموفق بوده است بلكه در جلب نظر ساير بخش هاي شكل دهنده حركت سبز آزادي خواهي و دموکراسی طلبي ايران نيز ضعيف عمل كرده است زيرا شاهديم كه در سه بعد رهبري، سازمان و حركت اجتماعي جوش و خروشي كه پس از انتخابات اميدهاي زيادي را بوجود آورده بود در حال حاضر در وضعيت مناسبي قرار ندارد و به مرور زمان، حبس و یا حصر رهبران داخلی جنبش در حال تبدیل به یک مسئله عادی است!

در عين حال بسنده كردن به آوردن جملات گنگ، كليشه اي و تكراري نظير تلاش برای تحقق حقوق قانونی و احترام اخلاقی به اقلیت های دینی و مذهبی و قومي كه در منشور آمده است، بدون تعيين راهكارهاي عملي و ترسيم يك دورنماي دقيق از چگونگي رفع تبعيض هاي سيستماتيك و به رسميت شاختن حقوق مليت ها (و يا اقوام) ايران بيشتر كاربرد تبليغات انتخاباتي دارد و بنظر نمي رسد که در ايجاد يك جنبش اجتماعي براي به زيركشيدن استبداد ديني و برقراري يك نظام دموکراتیک در ايران از كارآيي چنداني برخوردار باشد.

با توجه به خلاء هایی که شما به آن اشاره می کنید به نظرتان برای جلب مشارکت بیشتر اقوام در بدنه جنبش سبز چه اقدام هایی باید صورت گیرد؟

اقوام ايراني ساليان درازي است كه مطالبات برآورده نشده اي دارند و مانند ساير اقشار ايران مادامي كه به اين قناعت نرسند كه اين جنبش در صورت پيروزي برآورده كننده آمال و آرزوهاي آنها خواهد بود حاضر به فداكاري و تلاش براي آن نيستند. براي ايجاد چنين تفاهمي ابتدا بايد گفتمان جنبش تكليف خود را با دموکراسی بدون هرگونه پسوند و پيشوندي روشن كند، نمي شود در منشوري از همه دردهاي بشريت سخن گفت اما از مهمترين داروي آزموده شده در جوامع امروزي يعني دموکراسی هيچ حرفی به میان نیاورد. بجاي اين همه مقدمه و موخره مي شد خيلي ساده از تغيير نظام استبدادي موجود به يك دموکراسی سخن به ميان آورد؛ در اين صورت نه تنها قوميت ها بلكه آحاد ملت ايران مي توانستند مطالبات خود را در آينه جنبش سبز ببيند و به آن بپيوندند. البته در مورد سئوال شما و با توجه به آنچه که گفته شد در صورتی که بصورت شفاف و صریح به راه حل های سیستماتیک و معناداری مانند فدرالیسم اشاره شود می تواند در همراهی اقوام ایرانی بسیار موثر باشد زیرا در دنیای امروز و با توجه به تجارب انقلاب 57 نمی توان تنها به احترام اخلاقی و یا تلاش های فردی بسنده کرد. در عین حال ضعف رهبري و نبود سازمان دهي مناسب دو مانع جدي ديگري است كه جنبش را زمين گير كرده و بايد براي آن چاره جويي كرد.

http://www.rahesabz.net/story/40946/

Tirkiye piştrast kir ku kamyoneke bi çekên Îranê sekinandiye

2011-08-07T13:02:00.000-07:00

Dengê Azad - Kurdpa: Piştî ku raporteke rojnameya ‘Suddeutsche Zeitung’ ya Almanî eşkere kir, Tirkiye dest daniye ser kamyonekê ku çek û sîlah ji Îranê dibir Sûriyê; Wezareta Derve ya Tirkiye ragehand, karbidestên wî welatî kamyonek rawestandiye ku dixwast çek û sîlahan ji Îranê bibe Sûriyê.

Wezîrê Derve yê Tirkiyê Ahmet Davutoglu, duh roja înê di konferanseke çepemeniyê de rapora rojnameya ‘Suddeutsche Zeitung’ ya Almanî piştrast kir ku kamyoneke bi çekan dagirtî, li bajarê Kîlîsê ser sînorê Sûriyê hatiye sekinandin.

Ahmet Davutoglu got, vekolîna li ser bûyerê hêj didome, lê agahiyên berfireh di vê derbarê de nedan.

Rojnameya ‘Suddeutsche Zeitung’ ji zarê jêderên dîplomatîk ragihandibû ku tê bawerkirin ku çekên destbiserdegirtî ber bi Lubnanê diçûn ku bigehin çekdarên Hizbullaha Lubnanê.

Heta niha rayedarên Komara Îslamî ya Îranê ti daxuyaniyên fermî li ser vê bûyerê belav nekirine.

Lê karbidestên hikûmeta Tirkiye li meha Adarê jî ragihandibûn ku wan li balafireke Îranî çek û cebilxane dîtine ku ku ber bi Sûrîyê ve diçûn.

Qutbûna elekterîkê pirsgirêk ji fîrmayên bajarê Urmiye re derxistiye

2011-08-07T13:00:00.000-07:00

Dengê Azad - Kurdpa: Qutbûn û pirsgirêka nebûna elekterîkê li parêzgeha Urmiye, şîrket û yekîneyên hilberînê rastî pirsgirêkên ciddî kiriye, bi awayekê ku fîrmayên han ji wergirtin û kirîna berhemên kiştukalî yên hevwelatiyan xwe diparêzin.

Li gor agahiyên ku ji Urmiye gihane Ajansa Nûçegihaniya Kurdpa, beşeke zêde ji sarxaneyên parêzgeha Urmiye ji ber qutbûn û nebûna elekterîka giştî, berhemên cotkaran nawergirin û vê pirsgirêkê di demsala havînê de hevwelatî tûşî probelmên mezin kiriye.

Ji aliyekî din ve jî, bi sedema nebûna elekterîkê kompanyayên hilberîna xorak jî bi neçarî yekîneyên xwe daxistine û di encam de gelek hevwelatî bi sedema daxistina wan yekîneyên hilberînê bêkar bûne.

Nivîskar û vekolerê Kurd Secad Cehanfer hat binçavkirin

2011-08-07T12:58:00.000-07:00

Dengê Azad - Kurdpa: Nivîskar û vekolerê ciwan yê bajarê Gîlanxerb li parêzgeha Kirmaşan Secad Cehanfer, roja 3ê Tebaxê ji aliyê hêzên ewlekariya Komara Îslamî ve hat binçavkirin. Herwiha hefteya borî jî 3 çalakvanên edebî yên Kurd li Gîlanxerbê hatibûn binçavkirin.

Li gor rapora Kampanya Navneteweyî ya Mafê Mirov li Îranê, nivîskarê Kurd ê ciwan Secad Cehanfer, di roja 3ê Tebaxa 2011an de li bajarê Kirmaşan ji aliyê hêzên ewlekariya Komara Îslamî ve hat binçavkirin.

Secad Cehanfer, çend pirtûk bi zimanên Farisî û zaravê Kelhorî yê zimanê Kurdî nivîsandine ku ya herî bi nav û deng ‘Efsaneya welatê medya’ ye.

Secad Cehanfer di demekê de hat binçavkirin ku di 2 hefteyên borî de hêzên ewlekariya Komara Îslamî êrîş birine ser mala hejmarek ji çalakvanên edebî û çandî yên bajarê Gîlanxerb li parêzgeha Kirmaşan û 3 kes ji wan girtine. Navê kesên binçavkirî yên du hefteyên borî de ev in: Cemal Xanî, Ferhad Wekîlî û Neîm Necefî ku endamên Civata Wêjeyî ya BANAN a bajarê Gîlanxerb bûn. Herwiha ew sê çalakvanên çandî yên Kurd hevkarên malpera bi navê ‘Taqwesan’ in.

Hêjayî gotinê ye, heta niha sedema binçavkirina van nivîskarên Kurd û çalakvanên sivîl û edebî nehatiye ragehadin û tometa wan ji aliyê hêzên ewlekariyê ve nehatiye zelalkirin. Ji aliyekî din ve jî, heya niha wan çalakvanên Kurd tu peywendiyek rasterast û hevdîtinek bi malbatên xwe re pêk neanîne.

Îran û Hizbulahê di îdamkirina leşkerên nerazî yên Sûriyê de dest hene

2011-08-07T12:56:00.000-07:00

Dengê Azad - Kurdpa: Komîsraya Mafê Mirovan a Rêxistina Neteweyên Yekgirtî di raporekê de hikûmeta Îranê û Hizbulaha Lubnanê bi kuştina leşkerên nerazî yên dijî hikûmeta Sûriyê tawanbar kir.

Malpera ‘alarabiya’ di nûçeyekê de eşkere kir, li gor rapora han: “Ew leşkerên Sûrî ku naxwazin xwenîşanderên nerazî yên hikûmeta Sûriyê bikujin, bi hevkariya Îran û Hizbulahê tên îdamkirin.”

Cara yekemîn e ku Komîsraya Mafê Mirovan a Rêxistina Neteweyên Yekgirtî bi eşkere û bi awayekî fermî hikûmeta Îran û Hizbulaha Lubnan bi kuştina leşkerên Sûriyên yên nerazî sûcbar dike.

Elî Xameneyî Serokê Olî yê Komara Îslamî ya Îranê, di daxuyaniya xwe ya herî nû de, nerazîbûnên xelkê Sûriyê şermezar kir û serhildana wan xwepêşanderan bi komploya welatên Rojava û bi taybet Amerîlka da zanîn.

Çend roj berî niha Konseya Ewlekariya Navdewletî di daxuyaniyekê de, liv û tevgerên tundûtûj ên desthilatdarên Sûriyê li dijî hevwelatiyên sivîl û bê guneh protesto kir. Herwiha Yekîtiya Ewrûpa û çendîn welatên din ên Ewrûpî jî bi awayekî cuda dewleta Sûriyê derbarê qirkirina xwenîşanderên nerazî û sivîl mehkûm kirine.

Berdevkê PJAK: 346 kes di şerê vê dawiyê di navbera Sipaha Pasdaran û PJAKê de hatine kuştin

2011-08-07T12:48:00.000-07:00

Dengê Azad - Kurdpa: Berdevkê fermî yê Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê (PJAK) Şêrzad Kemanger, ji Ajansa Nûçegihaniya Kurdpa re regehad ku di encama şerê dawî di navbera Sipaha Pasdarên hikûmeta Îranê û PJAKê de, 330 kes ji hêzên Komara Îslamî ya Îranê hatine kuştin û hejmara kuştiyên PJAKê jî 16 kes bûne.

Cihgirê siyasî yê Sipaha Pasdaran a hikûmeta Îranê Yedula Cewanî, di daxuyaniyekê de bo Ajansa Nûçeyan a MEHR ragehandiye: “Zêdeyî 50 çekdarên PJAKê hatine kuştin, di nav kuştiyan de jî fermanderekî PJAKî jî heye ku sebebê sereke yê teqandina boriya gaza navbera Îran û Tirkiye bûye.”

Navbirî di dirêjiya daxuyaniya xwe de bo MEHR, Amerîka û Îsraîl bi piştgirî û handerê sereke yên grûbên terorîstî bi taybet PJAKê daye zanîn û herwiha PJAK wek liqek ji PKKê wesifandiye û got: “Bo selimandina vê gotinê jî belgeya me ew e ku piraniya çekdarên PJAKê xelkê welatên Tirkiye û Sûriyê ne”.

Cihgirê siyasî yê Sipaha Pasdaran, eşkere kir jî ku hinek belge û dukoment derbarê kar û kiryarên terorîstî yên PJAKê radestî Dezgeha Dad a Almaniya û biryar e jî Almaniya derbarê vê pirsê bersivê bide me.

Di vê derbarê de Berdevkê fermî yê Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê (PJAK) Şêrzad Kemanger, ligel piştrastkirina teqandina boriya gaza navbera Îran û Tirkiye de ji aliyê Gerîlayên PJAKê ve, ji Ajansa Kurdpa re da xuyakirin: “Ji destpêka şerê vê dawiyê ve û di çarçoveya parastina rewa de 16 kes ji gerîlayan jiyana xwe ji dest daye û zêdeyî 330 kes ji çekdarên Komara Îslamî ya Îranê jî hatine kuştin û bi dehan cor çekên hêzên Îranê ketine destê Gerîlayên PJAKê.” Şêrzad Kemanger, derbarê hebûna hêzên welatên biyanî bo piştgirîkirina van êrîşan wiha axivî: “Komara Îslamî ya Îranê bi xwe yek ji hander û piştevanên sereke yên grûbên terorîstî yên radîkal e û Amerîka û Îsraîl ti core piştgiriyek ji me nekirine û PJAK hêza xwe ji gel werdigre.”

Berdevkê PJAKê, hebûna xelkê Turkiye û Sûriyê di nav Gerîlayên PJAKê de wek têgihîştina asta bilind a hesta netewî wesifand û wiha pêde çû: “Em partiyeke serbixwe ne û me tenê felsefe û rênimayiyên rêber Apo wek rênîşander qebûl kiriye.”

Berdevkê fermî yê Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê (PJAK), derbarê dayîna belgeyan ji aliyê hikûmeta Îranê ve bo Dezgeha Dad a Almaniya, wiha daxuyaniya xwe ji Ajansa Kurdpa re bi dawî anî: “Ew belgenameyên Komara Îslamî tiştek bê bingeh in û ger dadgeheke dadperwerane hebe, em ji bo her cor lêpirsînekê amade ne.”

Nûciwanekî Merîwanî ji aliyê hêzên leşkerî yên Îranê hat kuştin

2011-08-07T12:43:00.000-07:00

Dengê Azad - Kurdpa: Nûciwanekî Kurd yê 16 salî ku xelkê gundê Tûwesûran ser bi bajarê Merîwan ê Rojhilatê Kurdistanê ye, ji aliyê hêzên leşkerî yên Komara Îslamî ve ket ber êrîşê û jiyana xwe ji dest da.

Ajansa Nûçeyan a Firat belav kir, Arman Melayî (16) di roja 2ê Tebaxa 2011an de li ser sînorê Îran û Hikûmeta Herêma Kurdistanê bi sedema êrîşa hêzên leşkerî yên Îranê ve jiyana xwe ji dest da.

Ji destpêka sala 2001an heya niha 4 zarok û jinek û bi giştî 33 hemwelatiyên sivîl ji aliyê hêzên leşkerî ve li ser sînorê welatên Îran û Tirkiyê, Îran û Iraq û Îran û Hikûmeta Herêma Kurdistanê bûne gorî û dehan kes jî hatine birîndarkirin.

Ajansa Nûçeyan a Firat di berdewamiya rapora xwe de eşkere kir, 14 kes ji wan kuştiyan ji aliyê hêzên leşkerî yên Îranê ve hatine qetilkirin.

Di sala 2011an de herî kêm 68 welatî û herwiha di sala 2009an de jî 90 welatiyên sivîl yên niştecihên sînorên Îran û Iraqê ji aliyê hêzên leşkerî ve hatine kuştin û dehan kes jî hatine birîndarkirin.

Teqînek xurt li hêla herî mezin a boriyên petrola Îranê pêk hat

2011-08-07T12:41:00.000-07:00

Dengê Azad - Kurdpa: Îro serê sibehê 5ê Tebaxa 2011an, teqînek xurt di nav hêla boriyên petrolê ya ‘Qelenar’ bo Xozistanê de pêk hat ku yek ji hêlên herî mezin ên veguhastina petrola Îranê tê hesibandin.

Ajansa Nûçegihaniya MEHR, ev nûçe piştrast kir û ragehand, serê sibeha îro 5ê Tebaxa 2011an, teqînek xurt di nav hêla boriyên petrolê de ku ji ‘Qelenar’ diçe bo Xozistanê çêbû û di encam de ji ber çebûna agireke mezin zerarek berfireh gihaye hêlên neftê.

Li gor agahiyêm çavkaniya nûçeyê, heta niha sedemên çêbûna teqînê nehatiye zanîn û ti berpirsyarek fermî di vê derbarê de daxuyanî nedane.

Ew hêla boriyên petrolê bo mebesta veguhastina nefta xaw a çalên petrola navçeya ‘Qelenar’ a Loristan û Xozistanê hatiye çêkirin ku ji aliyê fîrmaya gaz û petrolê ya Karûna Ehwazê ve çavdêriya wê tê kirin.

Hefteya borî jî li hêla boriyên gaza henarde ya Îran bo Tirkiyê teqînek mezin çêbû ku berpirsyarên Komara Îslamî ew teqîn xistin stoyê PJAKê û di hember de wê partiyê jî ew tomet red kirin.

Herwiha di havîna sala 2010an de jî teqînek xurt di nav çalek petrolê ya ‘Neftşar’ de li parêzgeha Kirmaşan a Rojhlatê Kurdistanê pêk hat ku di encam de çend çalên din ên petrolê jî seba vê teqînê agir girtin û ji ber xurtiya agirketinê bo dema du hefteyan şewitîna petrolê dirêjî hebû û agir nehat vemirandin.

Bo rawestandina topbaranên Îranê, boykot dikeve ser berhemên wê

2011-08-07T12:38:00.000-07:00

Dengê Azad - Kurdpa: Kampanya ‘Na bo kirîna alav û malên Îranî’ daxwaz ji hemû welatiyên Herêma Kurdistanê dike, heya topbaranên nevçeyên sînorî neyên ragirtin, kirîna kelûpel û xorak û berhemên Îranî boykot bikin.

Bi armanca şermezarkirin û sekinandina topbaranên Îranê yên navçeyên sînorî, Kampanya ‘Na bo kirîna alav û malên Îranî’ bi telvêbûna dehan rewşenbîr, rojnamevan, hunermend û çalakvanên sivîl civînek li bajarê Hewlêrê lidarxist û daxwaz ji xelkê Herêma Kurdistanê kir ku xwe ji kirîna kelûpel û berhemên Îranî biparêzin û bi vî awayî nerazîbûna xwe ya sivîl nîşan bidin.

Berpirsê vê kampaynê Lalo Rencder ji Ajansa Nûçegihaniya Kurdpa re ragehand: “Aramanca sereke ya kampanyayê sekinandina topbaranên Komara Îslamî ye bo ser axa Herêma Kurdistanê, ji ber heta wê demê ku topbaranên Komara Îslamî bo ser Herêma Kurdistanê berdewam bin, em wek kampanya pêdagir in li ser haydana xelkê bo nekirîna alav û berhemên Îranî.

Lalo Rencder herwiha bal kişand ser vê yekê jî ku armanca wan ji organîzekirina wê kampanyayê tenê ragirtina topbaranên Îranê bûye û ne tiştekî din û wiha dirêjî bi axavtina xwe da: “Ger na gelek normal e ku tevger û dan û stanên berfireh ên bazirganî di navbera Hikûmeta Herêma Kurdistanê û Îranê de hebe, ji ber ku tenê me li dijî topbaranê helwest wergirtiye.”

Rencder derbarê helwesta dezgeh û saziyên Hikûmeta Herêmê li ser vê pirsê û bi taybet Oda Bazirganî de wiha axivî: “Berpirs û karmendên Oda Bazirganî bo bicihanîna armancên me gelek berpirsyarane tevgeriyane, ji ber ew jî bi me re hevdeng bûn û bawer in divê topbaranên ser Hikûmeta Herêma Kurdistanê bên rawestandin.”

Navbirî vêna jî eşkere kir ku ger Komara Îslamî bersiva erênî nede daxwaziyên vê kampanyê, di pêşerojê de corên çalakiyên wan dê dijwartir bibin û di berdewamiya axavtina xwe de got: “Lê em awayê wan çalakiyan niha eşkere nakin, di dahatû de dê kifş bibin.”

Berdevkê Federasyona Saziyên ne Hikûmetî yên Herêma Kurdistanê Sîrwan Gerdî, derbarê pirsa Kurdpa li ser armancên organîzekirina vê kampanyê da zanîn, ev kampanya bi armanca zext û guşaranîn bo ser Komara Îslamî hatiye rêxistin da ku topbaranê rawestîne û wiha dirêjî bi axavtina xwe da: “Piştî ku dezgeh û saziyên Hikûmeta Herêm û Konsolxaneya Îranê li Hewlêrê bo rawestandina topbaranê bersiv nedan, saziyên sivîl dest bi çalakiyeke medenî kirin û em dixwazin zextên xwe di nav civakê de berfirehtir bikin.”

Di berdewamiya daxuyaniya xwe de bo Kurdpa, Sîrwan Gerdî eşkere kir: “Dahata tevger û dan û stanên bazirganî yên Îran ligel Iraqê di salê de ji sedî 30 li Herêma Kurdistanê dabîn dibe. Loma em jî dikaribin bi rêya kontrolkirina beşê bazirganî hinek armancên xwe bidest bixin.”

Berdevkê Federasyona Saziyên ne Hikûmetî yên Herêma Kurdistanê zêde agahî dan Kurdpa û got: Kampanya ‘Na bo kirîna alav û malên Îranî’ ne ji bo demeke heta hetayî ye, belkî bo heyamek demkî ye û armanca vê kampanyê tenê zext û guşarxistin bo sekinadina topbaranên Îranê ye.”

Derbarê çalakiyên dahatû yên kampanyayê wiha axivî: “Em dixwazin di hefteya pêşiyê de çalakiyekê di vê derbarê de rêbixin, ew jî bi rêya nivsîn li ser pankard û herwiha bi lêxistina nîşana “X” li ser alav û malên Îranî xelkê han bidin ji bo nekirîna malên Îranî.”

Sîrwan Gerdî axaftina xwe wiha bi dawî anî: “Em bawer in ger bî û her hemwelatiyek ji aliyê xwe alavên Îranî nekire, bîguman dê encamek erênî derkeve holê.”

Ehmed Şehîd daxwaz ji Îranê kir rê bide ku serdana wî welatî bike

2011-08-04T11:41:00.000-07:00

Dengê Azad - Kurdpa: Raporterê taybet ê Rêxistina Neteweyên Yekgirtî derbarê mafê mirovan li Îranê Ehmed Şehîd, bi fermî daxwaz ji Îranê kir ku rê bide wî bo nirxandin û peydeçûna pirsa mafê mirovan serdana wî welatî bike.

Ajansa Nûçegihaniya Fransa (AFP) da zanîn ku Ehmed Şehîd îro çarşem 3ê Tebaxa 2011an li Genevê bi fermî xwe wekî raporterê taybet ê Rêxistina Neteweyên Yekgirtî derbarê mafê mirovan li Komara Îslamî da naskirin û dîsan tekez li ser daxwaza xwe kir ku serdana Îranê bike bo şopandina rewşa mafê mirovan.

Erkê Ehmed Şehîd ji bo nirxandina rewşa mafê mirovan li Îranê ji roja duşem 1ê Tebaxê bi awayekî fermî destpê kiriye.

Ehmed Şehîd, Wezîrê Karê Derve yê Malîdvya roja 17.06.2011an ji aliyê Konseya Mafê Mirov a Rêxistina Neteweyên Yekgirtî ve wekî raporterê taybet yê NY derbarê mafê mirovan li Îranê hat diyarkirin ku biryar e di dawiya havîna îsal de yekemîn rapora xwe pêşkêşî Konseya Mafê Mirov û Komîteya Sêyem a Civata Giştî ya NY bike.

Berê Serokê Dezgeha Dad a Îranê Mihemed Cewad Larîcanî ragehandibû: “Di karnameya mafê mirov a Komara Îslamî de ti pirsgirêk û xaleke reş nayê xuyakirin û diyarkirina nûnerê taybet bo nirxandina mafê mirovan li Îranê projeya şermezariya Rojava ye û dibe bê rakirin û pêwîstiya Îranê pê re tune.”

Ji wê demê şûnde ku Ehmed Şehîd wekî nûnerê taybet ê Rêxistina Neteweyên Yekbûyî bo karûbarê mafê mirovan li Îranê hatiye diyarkirin, dehan kes ji rewşenbîr, mamostayên zanîngeh, mafnas, hunermend û çalakvanên siyasî û sivîl li Îranê û derveyî welat di nammeyek vekirî de bo Ehmed Şehîd ragehandine: “Armanca Komara Îslamî ji bo ne pejirandina we bo vê berpirsyariya nû û pêşgîrîkirina ji serdana we bo Îranê, vêna ye ku pêşgîriyê bike ji kifş û eşkerebûna cinayetên xwe bo civaka cîhanî.”

Hêzên Ewlekariyê li Bokanê gefê dixin ser malbata Nasir Xanîzade

2011-08-04T11:40:00.000-07:00

Dengê Azad - Kurdpa: Malbata girtiyê siyasî yê Kurd Nasir Xanîzade ku ji sedemên rastiya kuştina xortê xwe agahdar bûne, ji aliyê hêzên Ewlekariyê ve ketin ber tehdîd û gefa bêdengiyê.

Piştî ku hat ragehandin di 24ê Tîrmeha 201an de girtiyê siyasî yê Kurd Nasir Xanîzade li Girtîgeha Urmiyê bi sedema nexweşiyê canê xwe ji dest daye, niha hatiye eşkerekirin ku Nasir bi sedema îşkenceyê li hepsê jiyana xwe ji dest daye.

Malbata Nasir Xanîzade bûyera mirina bi guman a kurê xwe şopandine û dixwazin derbarê rastiya bûyerê agahiyan bizanin.

Hêzên Ewlekariya Komara Îslamî ya Îranê li bajarê Bokan ê Rojhilatê Kurdistanê malbata Nasir Xanîzade tehdîd kirine ku ger ew bixwazin cenazeyê Nasir bikeve ber lêgerîna bijîşkî, dê bikevin ber lêpirsînê, lewra hemû endamên malbata wî agahdar kirine ku nabe vê nûçeyê li tu cihekê belav bikin û agahiyan nedin çavkaniyên nûçeyan û nabe nûçeyên di vê derbarê de bê weşandin.

Cenazeyê Nasir Xanîzade dema xwe nedan malbata wî û ji aliyê Îtilaata Komara Îslamî ya Îranê bi xwe hat veşartin.

Hemwelatiyekî Kurd li Mehabadê bi 6 sal hepsê hat mehkûmkirin

2011-08-04T11:38:00.000-07:00

Dengê Azad - Kurdpa: Hemwelatiyekî Kurd ê bajarê Mehabadê piştî ku dema salekê di çarenûseke nezelal de ma, ji aliyê Dozgeriya bajarê Mehabadê ve bi 6 sal cezayê girtîgehê hat mehkûmkirin.

Cemal Mihemedî xelkê bajarê Mehabad ê Rojhilatê Kurdistanê ye û ji aliyê Dadgeha Şoreşa wî bajarî ve cezayê 6 sal hepsê xwar.

Cemal Mihemedî salekê berî niha ji aliyê hêzên ewlekariya bajarê Mehabadê ve bi tometa çalakî li dijî sîstema Îranê hat girtin û heya berî vê biryara nû di çarenûseke nediyar de bû.

Ji destpêka sala 1390an a Rojî vere heta niha ku 5 meh jê derbas dibin, Dezgeha Dad a Komara Îslamî ya Îranê çendîn hemwelatiyên Kurd bi tometa çalakiyên siyasî bi cezayên giran ên hepsê mehkûm kirine ku tevahiya van hukman dike 39 sal û 6 meh zindan.

Evîn

2011-08-04T11:26:00.000-07:00

Ez ev gula çirmisî û bê pelg û rengim

tenê rûniştime deştê bê av û dengim

hêviya teme berku rojek yan demek bihêy

tu baranî were, ba te geş û pir pelgim

****

Binale ey bilbila dilxwîn û lal

were gel min binale gel dilê kal

tu ji derdê payîz ez ji dûrî

binalîn da birîn derman bê îsal

****

Rûkê te agir û biskê te dûkel canê

lêvên hişk û çavên mest, şêt û şeyda kanê

dilê te ji dilê min bê xeber ma

nêçîrê xeyala bibe şêrê meydanê

****

Nêrgis ! eşqa te berda canê min agir

heya axiretê te şahî xirab kir

heger ji avê min derînî dê bimirim

emeg ji dunyaya masiyan te rakir!!

CAPK: ‘Êrîş û topbarana Komara Îslamî li ser ewlehiya herêmê tehdîd e’

2011-07-31T11:42:00.000-07:00

Heyamê pênc sal dibe ku hêzên leşkerî yên Komara Îslamî ya Îranê bi awayekî berfireh û bi çekên giran deverên ser sînor ên Herêma Kurdistanê bi hincetên cor bi cor topbaran dikin. Rejîma Îslamî ya Îranê bi bahaneya hebûna çalakiyên hêzên Kurdî yên Rojhilatê Kurdistanê ku li Başûrê Kurdistanê niştecih bûne, êrîşan dimeşînin.

Ji ber van êrîşên leşkerî û topbaranên hêzên Îranê ku her sal tên meşandin, zerer û xesarên canî û darayî yên mezin digehe xelkê sivîl ê deverê û jiyana welatiyên medenî yên niştecih li ser sînorên Başûr û Rojhilatê Kurdistanê ligel astengên mezin rûbirû kiriye.

Îsal ji du hefteyan berî niha ve, carek din hêzên leşkerî yên Komara Îslamî ya Îranê bi awayekî xurt û berfireh şer û topbaranên xwe destpê kirine. Di encam de li hinek cihan şer û pevçûnên giran di navbera hêzên Sipaha Pasdarên Komara Îslamî û şervanên Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê – PJAKê de derketine. Ji xênî rêje û serhejmariya kuştî û birîndarên her du aliyan, deverên Herêma Kurdistanê jî tên topbarankirin û 4 welatiyên sivîl ên derverê hatine kuştin û 20 kes jî hatine birîndarkirin û ji ber nebûna ewlehiyê nêzîk hezar welatî jî aware bûne û neçar mane navçeyê bicih bihêlin. Herwiha êrîş û topbaranên Îranê zerer û xesarên gellek mezin ên aborî gihandiye pezdar û cotkarên navçeyê û jîngeha Kurdistanê jî li her du aliyên sînor.

Êrîş û topbaranên Komara Îslamî gefeke mezin xistiye ser civaka sivîl û ewlehiya herêmê. Pêvajoya êrîşên Îranê deverê ber bi metisriya şerek giran û têkçûna ewlehiyê û civaka sivîl dibe, loma Civaka Aştî û Pêşveçûna Kurdistanê (CAPK) ligel şermezarkirina êrîşa leşkerî û topbaranên hêzên Komara Îslamî ya Îranê, bi ciddî daxwazê ji navnedên xwedî biryar ên navneteweyî û kom û komeleyên parêzerê mafê mirov û saziyên sivîl û civakî dike ku li hember van êrîşan bêdeng nemînin û bi her awayek mumkun zextê bixin ser hikûmeta Îranê da ku êrîşa leşkerî û topbaranên xwe bide sekinandin. Serdemê çareserkirina pirsgirêkan bi rêya şer û tundûtûjiyê bi dawî bûye û pîwîste Komara Îslamî dev ji vê metoda xwe ya klasîk berde û bo çareserkirina pirsgirkên xwe rêya gotûbêjan û rêbazên aştîxwazane û dûr ji şer û tundûtûjiyê bimeşîne û metoda ku heta niha Komara Îslamî meşandiye kirîzên wê xurttir dike û dê bê çareserî bimînin.

Civaka Aştî û Pêşveçûna Kurdistanê – CAPK

29.07.2011

07.05.1390

Elî berhema te pîroz be

2011-07-28T13:43:00.000-07:00

Azad Kurdî

Di 22’mîn salvegera terorkirina rêberê navdar ê kurd Dr. Ebdulrehman Qasimlo de ku sala 1989an li Viyen paytexta Austria bi destê dîplomatên terorsît ên Komara Îslamî ya Îranê hat şehîdkirin, şagirdekî şehîdê rêber Elî Munezemî teza masternama xwe li zanîngeha Tromso a Norwejê li ser kesayetî û ramanên Dr. Aasimlo nivîsand. Dr. Qasimloyê nemir û hevalên xwe li ser vexwendina karbidestên bilind ên Komara Îslamî bo çareserkirina pirsa kurd li Îranê çûbûn wan gotûbêjan û li ser maseya diyalogê hatin şehîdkirin.

Dr. Qasimlo kesayetiyekî demokrat û aştîxwaz bû û baweiya wî ev bû ku pirsa kurd divê bi rêya siyasî û aştîxwazane û gotûbêjan bê çareserkirin. Raman û fikrên siyasî, aborî, civakî û çandî yên Dr. Qasimlo ewqas kûr û modern bûn ku ew kiribû kesayetiyekî neteweyî di nav kurdan û herwiha kesayetiyekî navdar di asta navnetewî de. Lê mixabin dijminên gelê Kurd wate karbidestên Komara Îslamî di pîlaneke ne mirovane û dûrî prensîbên dîplomatîk û exlaqî roja 13.07.1989an gelê kurd bê Dr. Qasimlo hiştin. Dijmin bi terorkirina Dr. Qasimlo derbeyek giran ji tevgera riwgarîxwaziya kurdan li Rojhilatê Kurdistanê da ku heta niha jî cihê wê derba mezin nehatiye tejîkirin....

Rast e dijmin Qasimloyê rêber bi fîzîkî ji gelê kurd û hevçeperên wî standin, lê nekarîn raman û hizrên wî yên netewî û demokratîk ku bûbû baweriya pîroz a heval û şagirdên wî ji nav bibe, heta niha jî kom-kom ciwanên Kurdistanê tên hembêza rêbaza rêberê nemir û xizmetê bi rêça berheq û rewa ya rêberê xwe û şehîdên rêya awadiyê dikin. Lê raman û fikrên Dr. Qasimlo bi radeyek gelek berfireh di nav rêvîngên rêbaza wî ya netewî û demokratîk de li Rojhilatê Kurdistanê û heta parçeyên din ên Kurdistanê de bandor kiribû ku pêşmerge ji aliyekê rêbaza wî didomînin û ji aliyekî din şagirdên mekteba Dr. Qasimloyê zana di navendên akademîk ên cîhanê de li ser rêbaz û nerîn û bîrên wî yên demokrasîxwazî, rizgarîxwazî û aştîxwaziya berheman diafirînin û bîr û nerînên wî rêberê karîzma yên pêşketî û mirovî didin naskirin û zindî dihêlin.

Di Tîrmeha îsal de, dostê hêja Elî Munezemî masternama xwe ya zanîngehê li ser nerîn û ramanên Dr. Qasimlo derbarê demokrasî û mijarên din de nivîsand û ji aliyê zanîngehê ve hat pejirandin. Tez li ser malpera zanîngehê hatiye weşandin û her kes dikare bixwîne û binirxîne. Elî çend sal bû li welatê Norwej ji bo amadekirina vê berhemê ked dida û di rastî de selimand ku şagirdekî rastîn yê rêberê herdem nemir Dr. Ebdulrehman Qasimlo ye.

Ez te pîroz dikim hevalê hêja û hêvî dikim berhema te bi zimanên din ên giring ên cîhanê jî herî zû were wergerandin û gelê Kurd jî bikare ji vê berhema bêhempa bêpar nebe.

Elî can, te soz û peymana xwe ligel serokê xwe bicih anî, carek din ji te û gel pîroz be. Sihet xweş û qet newestî....

Pênaseya berhemê:
Nav: Ghassemlou's ideas of Democracy and Iranian-Kurdish relations in
contemporary Iran
Amadekar: Ali Monazzami
Master's in Peace and Conflict Transformation
Centre for Peace Studies
Faculty of Social Sciences
University of Tromsّ
Ziman: Îngilîzî
Rûpel: 70
Lînka berhemê bi Îngilîzî:

Ajansa Nûçegihaniya Kurdistan

2011-07-25T13:30:00.000-07:00

* Armanc ji damezirandina Ajansa Nûçegihaniya Kurdistan Press ê, nebûna nûçegihaniya serrast û durust e. Her wiha belavkirin û şandina nûçe û bûyerên Kurdistanê bi awayekî durust û deqîq bi malperên din bi taybetî malperên nûçegihan, ji giringtirîn stratejiyên malperê tê hejmar.

* Ajansa Nûçegihaniya Kurdistan Press ê bi liberçav girtina hemû usûl û bingehên exlaqî û mirovî, di warê eşkerekirina rastiyan de xebatê dike û li dijî tu rêxistineke siyasî yan sivîl kar nake.

* Parastina hurmeta mirovan di hemû warên siyasî, olî, hizrî û ...de, yek ji usûlên Ajansa Nûçegihaniya Kurdistanê ye.

* Ajansa Nûçegihaniya Kurdistan Press ê di belavkirin û weşandina nûçe û nivîsarên şandî ji aliyê xwendevanan ve bi tevahî serbest e û aligirê tu aliyekê nîne.

* Ajansa Nûçegihaniya Kurdistan Press ê weke çavkaniyeke ewledar a nûçeyan xebatê dike.

* Ajansa Nûçegihaniya Kurdistan Press ê di warên siyasî, civakî, çandî û her wiha mafên mirovan de dest bi weşan, şirove û analîza nûçeyan dike.

* Ajansa Nûçegihaniya Kurdistan Press ê mijar û nivîsarên şandî ên derbarê pirsên rojê, piştî ku ji aliyê sernivîskar û desteya nivîskaran ve hate pejirandin, bi vê mercê ku usûlên exlaqî bihên parastin, diweşîne. Belavkirina mijar û nivîsarên şandî nîşanderê siyaseta karî a Ajansa Nûçegihaniya Kurdistan Press ê nîne.

* Ajansa Nûçegihaniya Kurdistan Press ê derbarê nûçeyên weşandî û ji bo guherîna bîr û hizran di warên cur bi cur de, dê tevî mamoste û hizirmendan hevpeyvîn û gotûbêjê bike. Di wî warî de nêrîn û boçûnên wan kesan derbir û nîşanderê siyasetên Ajansê nînin.

* Armancên Ajansa Nûçegihaniya Kurdistan Press ê bi liberçav girtina yasa û usûlên rojnamevaniyê, belavkirina nûçeyên durust, temam û bêalî ye.

* Nûjenî û bicî anîna xwestekên xwendevanên Ajansa Nûçegihaniya Kurdistan Press ê, tewera sereke a karê me ye û rêz û hurmeta me heye ji bo xwestekên wan û emê di wî warî de xebatê bikin.

* Ajansa Nûçegihaniya Kurdistan Press ê ji bilî endam û personelên resmî, ji bo wergirtina endaman tu sînoreke coxrafî ber çav nagire. Wergirtina endaman dabeş dibe ser sê beşan:

A: Çavdêrên sabit û berdewam bêy tu kinaniyeke goxrafî ji bo şandina nûçeyan bi taybetî nûçeyên girêdayî bi Îran û Kurdistanê.

B: Kesên ku bi awayê demkî yan neberdewam tevî Ajansê dê hevkariyê bikin.

C: Kesên ku bi liberçav girtina cihê guxrafî nikarin bi awayê fîzîkî tevî Ajansê hevkariyê bikin.

Şêwra Sernivîskarên Ajansê mijûlê pêdeçûna bi ser van zanyariyan e

Ajansa Nûçegihanî ya Kurdistan dest bi weşanê kir

2011-07-25T13:20:00.000-07:00

Kurdistan Press Agency

http://kurdpa.com/t_detail.php?section=1&subpage=1835&id=1835&subsection=0

CAPK: ‘Bila 22ê Pûşperê li Rojhilatê Kurdistanê bibe qada xebata sivîl û şermezarkirina terorê’

2011-07-07T17:05:00.000-07:00

Dengê Azad - CAPK: Bîst û du salan berî niha, rêberê aştîxwaz ê Kurd û Sekreterê Giştî yê Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê Dr. Ebdullrehman Qasimlo, bo çareserkirina pirsa Kurd li Rojhilatê Kurdistanê, digel karbidestên Komara Îslamî ya Îranê kete diyalog û gotûbêjan. Dr. Qasimlo û partiya wî hertim dixwestin pirsa Kurd ji rêya aştîxwazane û diyalogê çareser bikin. Lê Komara Îslamî û rêberên wê çi wextan bawerî bi wê yekê nebûne û ninin, berevajî van pirensîpên demokratîk û modern ku Dr. Qasimlo pê bawer bûn, Komara Îslamî her tim rêbazên tundûtûj mîna şer û girtin, kuştin û zîndan, teror û qirkirin û wêraniyê gitine pêşiya xwe û dimeşînin.

Mixabin dijmin karî li wê aştîxweziya Ebdulrehman Qasimlo mifah werbigre û bi hevalên wî li ser maseya gotûbêjê gelek bêbextane di nav dilê Ewrûpaya demokratîk û parêzvanê mafê mirovan de teror kirin. Her wisa dewleta wê demê ya Otrîşê jî bêy vê çendê terorîstên şandî yên Komara Îslamî ya Îranê bide destê edaletê, ji ber qazanc û dan û standinên xwe hemû pirensîpên mirovî û exlaqî, siyasî û navnetewî binpê bike û bikujên Kurdan şandin Îranê.

Civaka Aştî û Pêşveçûna Kurdistanê (CAPK) hemû awayên teror û toqandinê mehkûm dikin, ew teror ji her aliyekî ve û bo her armancekê bibe. Em ji xelk û hikûmeta Otrîşê dixwazin wê bêbextiya ku derheq rêber û gelê Kurd hatiye kirin, bêdeng nebin û wê kêmasiya mezin li ser gel û dîroka xwe nehêlin.

Her wisa em bang ji xelkê xwe yê qehreman û azadîxwaz li hemû cîhanê bi giştî û gelê xwe li Rojhilatê Kurdistanê bi taybet dikin ku salvegera terorkirina rêberê mezin û zana Dr. Qasimlo, bikin roja berxwedana medenî û aştîxwazane, herwiha 22ê Pûşper’ê bikin roja parastina mafê mirov û bicîanîna edaletê. Bi dijmina nîşan bidin ku gelê Kurd , bi siyaseta kuştin û teror, girtin, îşkence û wêrankirinê dest ji doza xwe bernade û dê hertim di qada xebat û berxwedanê de bo bidestveanîna mafên xwe yên rewa û demokratîk tekoşîna azadiyê bimeşîne.

CAPK dengê xwe dixe kêleka bang û dengê PDKÎ û herwiha banga biwêrane ya serokê Rêxistina Mafê Mirov a Kurdistanê birêz Mihemed Sidîq Kebudwend ku daxwaz dikin terorkirina Dr. Qasimlo şermezar bikin û bi çalakiyên sivîl wê rojê bibîrbînin. Her wisa em bang ji gelê Kurd û hemû wijdanên mirovdost û parêzvanên mafê mirovan û alîgirên rêya aştî û azadiyê dixwazin, di roja terorkirina rêberê navdar ê gelê Kurd Dr. Qasimlo de, hemû hêz û şiyana xwe bikarbînin û li hemû derfet û rêyên mumkin bi awayên demokratîk û sivîl nerazîbûna xwe li dijî siyaseta t eror û kuştin, girtin û zîndan û dîktatoriyê bilind bikin û Rojhilatê Kurdistanê bikin qada xebata sivîl û aştîxwazane û şermezarkirina terorê.

Civaka Aştî û Pêşveçûna Kurdistanê (CAPK)
07.07.2011

“Şeva 22ê Pûşberê çiraya mala xwe vemirînin”

2011-07-06T12:14:00.000-07:00

Dengêazad- Rûdaw: Partiyên Kurdî yên Rojhilatê Kurdistanê piştgiriyê didin banga Serokê Girtî yê Rêxistina Mafê Mirov a Kurdistanê Mihemed Sidîq Kebudwend ku daxwaz kiribû 22ê Pûşberê (13 Temûzê) bikin roja şermezarkirina terorkirina Dr. Ebdurehman Qasimlo.

13ê Temûza îsal, 22 sal li ser terorkirina Rêberê Partiya Demokrata Kurdistana Îranê Dr. Ebdurehman Qasimlo re derbaz dibe ku li Viyana paytexta Ewustûrya hatibû terorkirin.

Ji ber wê boneyê Serokê Rêxistina Mafê Mirov a Kurdistanê Mihemed Sidîq Kebudwend ku niha li girtîgeha Evîn ya Îranê girtiye û berbijarê Xelata Nobel a Aştiyê ya 2011an e, duşema borî ji girtîgehê nameyek pêşkêşî gelê Kurd kir. Di nameyê de daxwaz kir ku roja terorkirina Dr. Qasimlo şermezar bikin û bi çalakiyên sivîl wê rojê bibîrbênin. Kebudwend berê peyama xwe dide rûniştvanên parêzgehên wekî; Îlam, Kirmanşah, Kurdistan, Urmiye, Hemedan û Xuresana Bakûr.

Partiyên Rojhilatê Kurdistanê bi belavkirina çend belavokan piştgiriyê didin banga Kebudwend.

PDKÎ û PDK di du daxuyaniyên cuda de daxwazê ji gelê Rojhilatê Kurdistan dikin ku ji salên berê zêdetir bi awayek hevgirtî wê rojê bîrbênin û çend daxwazan pêşkêş dike.

1- Roja 22ê pûşberê bikin roja greva giştî. Li gel girtina dikan û bazarê, li bajar û bajarokan xwe ji çûna bo kar bi parêzin.

2- Saet 08.00ê roja çarşemê, 22ê pûşberê li gor dema Tehranê ji bo deqeyekê li her cihê ku hun lê bin, bi taybet jî di nava bajar û cihên giştî de, ronahiya otomobîlên xwe ronî bikin û li horinê bidin.

3- Roja 22ê pûşberê bi awayên cûrbecûr salvegera şehîd Dr. Qasimlo bilind bikin. Guh bidin gotinên wî, gotinên wî bi SMSan ji dost û hevalên xwe re rêkin. Herin serdana malbatên şehîdên Kurdistanê, herin ser gorên şehîdan û wefadariya xwe ya ji bo armancên wan dûbare bikin.

4- Şeva 22ê li ser 23ê pûşberê saet 22.00an li gor dema Tehranê 3 deqîqeyan ronahiya mala xwe ji bo salvegera tawanê Viyana bigrin û slogana “Qasimlo, Qasimlo berdewama rêya te heye” dûbare bikin.

5- Di roja 22ê pûşberê, rojên berê û piştre li ser hest û amade bin, ji bo di dema êrişên hêzên serkutker ên bo ser dikan, mal û giyanê her hevwelatiyekê amade bin û bi awayek kom bi ser wan de herin.

2011-07-04T12:17:00.000-07:00

بیره‌وه‌ریی‌ شه‌هیده‌كانمان جارێكی‌ دیكه‌ ده‌مان هێنێته‌ سه‌ر ئه‌و بڕوایه‌ كه‌ به‌ بیر‌وباوه‌ڕێكی‌ چه‌سپاو، به‌ دڵێكی‌ پڕ له‌ شۆڕش‌و به‌ هیوایه‌كی‌ زۆر، خه‌باتی‌ خۆمان درێژه‌ پێ‌بده‌ین. ئه‌و خه‌باته‌ ئاكامی‌ ده‌بێته‌ دوو شت: هه‌م گیانی‌ شه‌هیده‌كانمان شاد ده‌كا‌و هه‌م میلله‌ته‌كه‌مان رزگار ده‌كا بۆ ئه‌وه‌ له‌ دوارۆژدا شه‌هیدمان نه‌بێ‌.
د.قاسملوو

Karîzmabûna Şehîd Dr. Qasimlo

2011-07-03T13:48:00.000-07:00

Elî Munezemî

Pêş hindê ku em rasterast herin ser baskirin li karîzmabûna şehîd Dr. Qasimlo, pêdivî ye ku em bizanin karîzma tê çi wateyê û bi çi rêberekê re karîzma tê gotin.

Karîzma peyveke Yûnanî ye û bi wan kesan ra tê gotin ku xwediyê/a hindek taybetmendiyên şexsî û xasmanî ne ku tevî wan ji dayîk bûye û jêhatîbûneke fîlesofî dide wan ku bikarin bi awayên cur bi cur tevî xelkê têkiliyê bikin. Lê di zanistên rêberîkirinê de, karîzma beşek yan xisleteke cure rêberiyekê ye ku jêre dibêjin rêberîkirina transformasiyon (çalak). Ji taybetmendiyên girîng yên rêberîkirina transformasiyon, karîzma, armanc û hêvî ne. Ew yêka tê wê manayê ku rêber divê keseke/î karîzma be ku tevî hevalên xwe nêrînek hevpbeş heye û ew nêrîna ciyê hêviyê ye. Hevkar û hemû ew kesên ku li organîzasiyonê di bin rêberiyeke transformasiyon de kar dikin, kesên aktîv û pirrkar in. Rêber xwastikên xwe bi awayekê formole dike ku dibin xwastikên giştî û hemû kes di organîzasiyonê de ji bo realîzekirina wan xwastikan bi dil û can hewil dide. Ji ber ku karîzma aliyek mezin û girîng yê rêberîkirina transformasiyon e, hewceye hindek bi hûrî em li ser rawestin û şirove bikin.

“Max Weber” dibêje ku rêberê karîzma xwediyê ciyeke bilind di nava hevkar û organîzasiyona xwe de ye û xwediyê taybetmendî û karaktêrê xasmanî û nimûneyî yê şexsî ye. Ji aliyekî din jî “Bass” (1990) du şêweyên rêberiya karîzma ji hev cuda dike: 1) rêberek ku dibe karîzma li ber xatirê pileya xwe ya bilind di organîzasiyonê de ku jêre dibêjin statuskarîzma û 2) rêberek ku ji ber xatirê taybetmendî û karaktêrê xwe yên xasmanî û şexsî dibe rêberek karîzma ku jêre dibêjin karîzmabûna şexsî.

“Trice” û “Beyer” (19869 pênc xal destnîşan kirine ku taybetmendiyên rêberên karîzma nîşan didin.

1) Keseke/î jêhatî û xwediyê taybetmendiyên xasmanî

2) Rêberên karîzma di dema pêşhatina rewşên aloz û qeyrana (kirîz) de serî hildidin.

3) Rêya çareseriyê ku ji aliyê rêberê karîzma ve tê hilbijartin, çareseriyeke radîkal e.

4) Tagir û alîgirên rêberê/a karîzma, wî/wê rêberî bawer in ku ew xwediyê lêzanînînek zaf û xasmanî ye.

5) Ew taybetmendî û lêzanînane ji rêya ducar û çendcar dubarebûnê ve hatibin selimandin. Yanî wî/wê rêberî lêzanbûna xwe çend caran bi tagirên xwe re dabe diyarkirin.

Ew pênc xalane di wan çend salên dawiyê de hindek guhartin bi ser de hatine. Bo nimûne, ne hewce ye ku kirîz bê pêş heta rêberek karîzma serî hilde.

Taybetmendiya sereke ji bo rêbereke/î karîzma ewa ye ku rêber bikare wêneyek baş û ciyê hêviyê li pêşeroja organîzasiyonê nîşan bide û ew yêka li ser bingeha hevtêgihîştineke giştî bête formolekirin, hem ji bo rêberiyê bi tevahî û hem jî ji bo endamên organîzasiyonê.

Tichy û Devanna (1986, 1990) heft xal destnîşan kirine li ser rêberên karîzma. Yanî rêberên karîzma xwediyê wan heft taybetmendiyane ne.

1) Kesên karîzma xwe bi guhartinxwaz didin nasandin. “Noel M. Tichy” û “Mary Anne Devanna” wê yekê wiha şirove dikin û dibêjin ku rêberek karîzma kesek şareza û profesiyonal e û xwediyê taybetmendiyên xasmanî ye û ji bo xelkê din dibe nimûneyek ji bo çavlêkirinê di organîzasiyona xwe de.

2) Ew kesên netirs in û li rîskkirinê di karê xwe de natirsin û dikarin li hember kesên din ku xwediyê rabihuriyeke dûr û dirêjin di organîzasiyonê de, rawestin.

3) Bawerî cem xelkê hene. Rêberek transformasiyon ku her wisa karîzma ye jî, xwediyê hêzeke zaf di organîzasiyonê de ye, lê ji wê hêzê bo qazancê xwe yê şexsî mifahê wernagre. Yanî qazancê şexsî ji bo xwe nake armanc, lê başîtî û pêşkevtina organîzasiyonê dixwaze.

4) Ew xwediyê nirx û taybetmendiyên zaf in û her kes dikare hindek ji wan nirxan ku li nirxên wî bi xwe jî nêzîk in, bas bike. Ew tişta tê wê manayê ku ew rêber xwediyê/a gellek nirxên xasmanî ye ku her kes li gora nirx û zanîna xwe wan nirx û taybetmendiyên wî rêberî fehm dike û tîne berbas.

5) Bo rêberên karîzma jiyan meydana fêrbûnê ye. Yanî meriv dikare li tecribên xwe ders û ibretê werbigre. Tichy û Devanna bi wê yekê gihîştin ku rêberên karîzma şaşiyên xwe ne bi xeletî, lê bi tecrîbe dihesibînin. Ew yeka jî dide xuyakirin ku rêberên karîzma hez ji fêrbûnê dikin û xwe bi eqlê gişt û tewaw fêrbûyî nahesibînin. ji ber hindê, ji tecribên xwe û organîzasiyona xwe mifahê werdigrin ku kêmtir tûşê şaşiyan bin. Ew rêberên karîzma xwediyê hindek nirx û ramanên neguher in, lê hindek bîr û bawerên wan eger demeke dûr û dirêj ser re derbaz be, guhartin bi ser ve tê.

6) Rêberên zana û karîzma şiyana wê yekê hene ku xwe tevî zaf aliyên di nav organîzasiyonê de, lê ne hemûyan, rêk bixin ku bikarin bi tevahî kontirol li ser organîzasiyonê de hebin, ne tenê li ser beşeke organîzasiyonê.

7) Ew hêviyê ji bo pêşerojê diafirînin. Yanî ewa ku hêviya wan bo hindê ku di pêşerojê de organîzasiyon dê çi lê bêt û çi serkevtinekê dê bidest bixe. Ew rêber wisa bas ji wan hêviya dike û wêdetir dişîne ku beşek ji wê hêviyê cem endamên din yên organîzasiyonê û endamên rêberiyê saz dibe û hêviya wan zaftir dike bo wê hindê ku ew jî zaftir têkoşînê bikin bo gihîştin bi wê hêviyê.

Mixabin her wek pirr kesên şareza di zanistên rêberiyê de jî bas lê dikin, ewê zanista rêberîkirinê di warê exlaqî ve rêber li hev cuda nekirine. Bo nimûne keseke wek Nelson Mandella ku rêberek mezin û xwedî exlaq e, her mîna kesekî wek Hîtler rêberên karîzma têne hesibandin û ew bîrdoz û teoriya tu ferqekê nadane navbera wan.
Pêş hindê ku ez bixwazim li gora wan teoriyên ku bas lê hatî kirin, li ser karîzmabûna şehîd Dr. Qasimlo binivîsim, gotina hindek tiştan bi pêdivî dizanim. Ew xêzên ku tên nivîsîn, tiştên tewaw û kemilî ninin. Armanca min ewa bû ku ez derfetekê saz bikim bo wan kesên ku ji nêzîk ve Şehîd Dr. Qasimlo dîtine û li nêzîk ve şarezayî li ser şêweya rêberîkirina wî hene bêne qise û bikarin zêdetir agahdariyan li ser kar û xebata Doktor di piraktîkê de bidin me. Dijmin bi şehîdkirina kekê Duktor du cinayet kirin. Yek derheq bi mirovatiyê û standina canê merivan û ya din jî derheq me û izin neda ku em jî li nêzîk ve doktor bibînin û li ber destê wî bêne perwerdekirin.

Her wek hûn hemû baş dizanin, şehîd Dr. Qasimlo gellek caran PDKÎ li rewşên aloz û kirîzan anî der û bi kar û têkoşîna xwe PDKÎ kire xwediyê kerameteke zaf, hem di nav civaka Kurdistanê de û hem jî li derveyî Kurdistanê. Ew Dr. Qasimlo bû ku Partiya Demokrat ya Kurdistanê kire xwediyê serxwebûna siyasî û biryardanê. Ewî bi wî karê xwe guhartinên mezin li ser xebata PDKÎ û gelê kurd de anî. Her partî yan rêxistinek ku nekare serxwebûna xwe ya siyasî hebe, nikare xebata azadîxwaziyê bike. Ew kesên ku dixwazin xebata azadîxwaziyê bimeşînin, divê pêştir xwe azad bikin. Di fikr û ramanên xwe de azad bin û bi azadî biryar bidin. Doktor dibêje ku ” em hazir in ku hevaletiyê bikne gorî ji bo parastina serxwebûna xwe, lê em tu caran serxwebûna xwe nakni fîdayê hevaletiyê”. Gotinek wiha bi xwe derseke şoreşvaniyê ye.

Rêberê mezin û nemir, Dr. Qasimlo, di kar û xebata xwe de bo pêşveçûna şoreşê û bilindkirina asta çawanîbûna kar, li rîskkirinê neditirsiya. Di demekê de ku baskirin li sosyalîzma demokratîk bi dîtina komunîstên derwêşsifet guneheke mezin û ne cihê lêbihorînê bû, Dr. Qasimlo bas li sosyalîzma demokratîk dikir. Bo bilindkirina asta kar û xebatê û perawêzxistina kesên tembel ku kar nedikirin, lîstê fîks dida kongirê û di hember kesên qazancperest di nav PDKÎ ê de disekinî û derfet nedida wan ku li pile û meqamê xwe ji bo qazancên şexsî û xasmanî mifahê werbigrin. Ewî bi xwe jî tu car li meqam û hêza xwe ji bo qazancên xwe yê xasmanî mifah wernegirt. Hemû xwastik û armanca wî, pêşxistina şoreşa mafxwaziya gelê kurd bû. Her ewan xisleta Dr. Qasimlo kiribûn ciyê bawerê di nav xelkê kurd û hemû azadîxwazan de û her ew yek bûn ku Dr. Qasimlo gihîştandibûne asta perestînê û me wek rizgarker û pêxemberekê mêzeyî wî dikir.

Jêhatîbûn û zanabûna Dr. qasimlo bo hemû kesekê xuya bû. Her ew yeka bibû sedem ku kesên wek rêzdar Bernard Koşnêr wî bi mamostayê demokrasiyê û kesên wek Krîs Koçêra jî wî bi çavkaniya zanistê nav bibin. Her dost, heval û hogireke/î Dr. Qasimlo basa hindek taybetmendiyên wî dikin. Eger em bixwazin wî bi bas nas bikin, hewce ye ku em hemû wan basan kom bikin. Ji ber ku tu yek ji wan basan bi tinê tewaw nine, lê hemû tevî hev dikarin bibin tiştek û hêjayê pesna dr. Qasimloyê nemir be.

Doktor her tim kesek bûye ku hêvî cem heval û pêşmergeyan afirandiye. Bi wî karê xwe bûye sebeb ku xebat ji bo azadiyê hertim bi germ û gurr dom bike. Li gotinên giranbiha yên wî ku dibêje: “Encama wê xebata me dibe du tişt: hem canê şehîdên me şad dike û hem jî netewa me rizgar dike bo wê hindê ku me di pêşerojê de şehîd nebin”.

Di dawiyê de hêjayî gotinê ye ku Dr. Qasimlo rêberekî karîzma û xwedî exlaq bû. Dijî şer û evîndarê aştiyê bû. Dijî hindê bû ku meriv wek mohre bên bikaranîn. Rêz ji bo kerameta merivan hebû û ji bo azadî û çêkirina jiyaneke xweş ku layiqê merivan be, xebat dikir. Her di wê rêyê de jî canê xwe kire gorî.
Di 20’mîn Salvegera terorkirina Dr. Qasimlo û kek Ebdula Qadirîazer de, tevî rihê wan peymanê nû dikim û dê rêya wan heta gihîştin bi armancên wan yên pîroz her berdewam be.

Jêder:
1)

http://www.google.no/search?hl=no&q=transformasjonsledelse+%28semesteroppgave+i+HLED+1201%29&btnG=Google-s%C3%B8k&meta=&aq=f&oq=

2) Kjell Grønhaug, Odd Hellesøy og Geir Kaufmann (2003) ledelse i teori og praksis. Fagbokforlaget 2001(kapittel 2, 10 og 12

3) Li gotinên doktor, Deng.

Rêjeya bêkariyê gihaye 30 ji sedê û 8 milyon kes bêkar in

2011-06-23T06:36:00.000-07:00

Dengê Azad: Rêjeya bêkariyê li Îranê her diçe zêdetir dibe. Dewlet rêjeya bêkariyê kêm nîşan dide, lê karnasên aborî û civakî dibêjin bêkarî jorde çûye û hejmara bêkaran zêdetir dibe.

Di civîn roja yekşem a vê hefteyê ya Meclisa Şêwra Îslamî ya Îranê de, rapora hikûmetê derbarê bêkariyê hate nirxandin, lê heta wan jî nekarîn qebûl bikin ku jimara bêkaran li Îranê kêm bûye û 1 milyon û 500 hezar kes bêkar hene û wan jî nepejirand ku rêjeya bêkariyê jî bo 11 ji sedê hatiye kêmkirin ku dewleta Ehmedînejad îdeaya wê yekê dike. Ji ber ku rewşa siyasî û kirîza aborî ya Îranê berevajî vê yekê dide xuyakirin. Bi taybet dorpêçên navnetewî kirîzeke xurt a aborî ji Komara Îslamî re pêk aniye ji ber nesekinadina bernamên bi guman ên vî welatî.

Nûnerê bajarê Îlamê li Meclîsa Şêwra Îslamî Daryuş Qenberî, di vê derbarê de ragehand, rêjeya bêkariyê li Îranê kêm nebûye, belkî niha gihaye 30 ji sedî . Komeleya mafê mirovan li Îranê jî eşkere kir, serhejmariyên fermî rêjeya bêkariyê derdora ji sedî 14 didin zanîn û hebûna 3 milyon bêkaran jî li Îranê tê îlankirin. Lê dewleta Ehmedînejad di rapora xwe ya dawî de bo Meclisê statîstîkîn derbarê diyardeya bêkariyê pir kêm kiriye! Loma Nûnerên Meclîsê jî heta nekarîn baweiyê bi van serhejmariyîn nerast bikin.

Jin, xwendekar û serbaz di serhejmariyên bêkariyê de nayên hesibandin

Tê zanîn Komara Îslamî ya Îranê di statîstîkên derbarê bêkariyê de, jimara jin û xwendekarên bêkar nahesibîne. Her sal hezaran xwendekarên zanîngehên Îranê ji ber nebûna derfetên kar li hejmara bêkarn zêde dibin ku bi jinên bêkar re û serbaz (leşker)an jî di serhejmariyên fermî de nayên hesibandin. Lê ev du qatên civakê piştî demek kurt tevlî karwanê bêkarên welat dibin. Karnasên aborî eşkere dikin, ligel hemû pêkhateyên civakê, niha statîstîka bêkaran li Îranê herî kêm dighe 8 milyon kes.

Ligel ku Îran welatek zengîn e di warê çavkaniyên wek gaz, petrol û ..., lê ji ber siyasetên şaş ên aborî serhejmariya bêkariyê roj pey rojê zêde dibe û barê jiyanê jî bo welatiyan gelek dijwar dibe. Bêkarî jî bandoreke rasterast dike ser hemû aliyên jiyana xelkê.

Li Kurdistanê bêkarî bêdadê dike

Li gor herêmên din ên Îranê, rêjeya bêkariyê li Kurdistanê di asta herî jor de ye. Di her malbeteke Kurd de li Îranê 2 -3 kes ligel bêkariyê rûbirû ne. Debara jiyanê li Rojhilatê Kurdistanê gelek dijwar e û welatî ji ber nebûna derfetên kar, zêde kasibkarî û karên dijwar û metirsîdar encam didin. Li Îlam û Kirmaşanê gelek kes niha bi 100 hezar tûmen di îdareyan de dixebitin, ku dahateke pirr kêm bo jiyana malbatekê ye. Di rewşekê de ku Ehmedînejad li dijî karkirin û damzrîna wan kesan di îdareyên dewletî de derketiye. Ew kesna bi vê dahata kêm gelek pirsgirêkên ciddî yên aborî û civakî hene.

Diyardeya bêkariyê li Îranê û bi taybet li Kurdistanê bê çareserî maye û rayedarên dewletê qet bi awayekî ciddî balê nadin çareseriya vê diyardeyê û roj pey rojê kûrtir dibe. Çalakvanekî sivîl li Îlamê dibêje, hezaran ciwanên bajarê Îlamê piştî qedandina zanîngehê bêkar dimînin: “Di hinek malbatan de 3-4 kes bêkar hene ku piraniya wan zanîngeh qedandine. Evna metirsiyek mezin e bo karbidestên hikûmetê, mixabin qet balê nadin vê kirîza ciddî. Gelek bêkarên Îlamî xwediyê belgenama karnasî û karnasiya bilind in”. Wî çalakvanê Kurd ê Îlamê axavtina xwe wiha dom kir: “ Ez ecêbmayî dimînim gelo dibe berpirsyarên Komara Îslamî vê rêjeya berçav a bêkaran nebînin? Bila bo demekê jî be xwe danînin cihê van kesan.” ...

Navbirî dide zanîn, bêkarî bûye sedema gelek tawan û kiryarên ne civakî li Îlamê û temenê zewacê jî gelek jorde çûye: “Hemû malbatên Îlamî ligel diyardeya bêkariyê rûbirû ne û gelek pirsgirêkên civakî jî bi sedema bêkariya zêde çêdibin.”

Binpêkirina mafê mirovan li Rojhilatê Kurdistanê dom dike

2011-06-23T03:27:00.000-07:00

Dengê Azad: Her diçe zext û zordariyên Komara Îslamî li ser çalakvanên siyasî, sivîl û civakî yên gelê Kurd li Rojhilatê Kurdistanê zêde dibe û Kurdistan zêde tê mîlîtarîzekirin.

Pêvajoya binpêkirina mafê mirovan li Îran û bi taybet li Rojhilatê Kurdistanê her diçe zêdetir û berfirehtir dibe. Welatiyî Kurd ê bajarê Serdeştê bi navê Ferzad Heqşinas di çarenûsek ne xuya de ye. Piştî ku mehekê berî niha Ferzad ji aliyê hêzên ewlekariya Komara Îslamî hatibû girtin û bo cihek nediyar hatibû birin, malbata wî tu agahiyek derbarê wî de nezanîne. Ligel şopandina rewşa Ferzd ji aliyê malbatê, karbidestên ewlekariyê tu agahiyekê derbarê Ferzad nedane malbata wî.

Ajansa Mukrian a nûçeyan, ragehand, du girtiyên Kurd bi navên Kamran Şîxe û Enwer Xizrç li girtîgeha Recayêşehr a bajarê Kerecê greva birçîbûnê destpê kirine.

Herwiha li bajarê Seqizî jî, mamosteyê Kurd Mihemed Munîrî ji aliyê Dadgeha Şoreşa Îslamî ya Seqiz bi tawana alîkarî bi partiyek dijberê dewletê re û propaganda li dijî sîstemê 5 sal cezayê girtîghê xwar. Piştî nerazîbûnê li hember vî hikmê ne adîlane, biryara wî bi 6 mehan hat kêmkirin.

Welatiyekî bajarê Rewanser li Kirmaşanê bi navê Ekber Fethî ji aliyê Dadgeha Şoreşa Îslamî ya Tehranê bi cezayê girtîgehê hat mehkûmkirin. Ajansa Mukiran eşkere kir, Fethî 15 meh dibe di girtîgehê de ye û bi sûca alîkarî ligel rêxistinên olî 5 sal cezayê girtîgehê xwariye û niha li girtîgeha Recayîşehr a Kerecê heyamê cezayê xwe derbas dike.

Ji aliyekî din, dehan hektar ji daristanên bajarên Merçwan, Sewlava û Serdeşetê di çend rojên borî de hatin şewitandin. Di çend salên borî de sedan hektar daristan û xwezaya bajarên Rojhilatê Kurdistanê hatine şewitandin, karbidest û rayedarên dewletê ên herêmê tu gaveke ciddî bo vemirandina agirê daristanan hilnagrin û her diçe xweza û daristanên Kurdistanê zêdetir dibe goriyê siyasetên hikûmetê.

Sureya Felah, yekemîn jina Kurd modeya kincên Kurdîç bir Hollywoodê

2011-06-23T02:54:00.000-07:00

Denge Azad: Sureya Felah, yekemîn jina Kurd e ku karî dîrok, çand û modeya kincên Kurdî bibe Hollywood a Amerîka û di hilbijartina Meleka 2011 a Amerîka beşdarî kir.

Piranî Sureya Felah wek çalakvana mafê mirovan û parêzera mafê jinan û kêmaniyên netewî û olî û herwiha weke şirovekar û vekolera mafê mirovan nas dikin, ji ber xebat û çalakiyên wê ên berfireh di van waran de. Sureya ji bo nasandina doza Kurd li Rojhilate Kurdistanê û pirsgirêkên siyasî li Îranê gelek kedê dide û bêrawestan herdem di hewldan û tekoşînê de ye. Lê bo cara yekem di navendeke giring a hunera cîhanê de, nasnama Kurd bir wir, ew jî li Hollywood a Amerîka.

Felah, heta niha di gelek festîvalên çandî û hunerî li Amerîka û Kanada beşdar bûye, da ku çand, kultur û nsnama Kurd û Kurdistanê bi gelên biyanî bide naskirin. Sureya Felah rêvebera navendeke civakî ya tendursutiya derûnî ya kalan de kar dike, 2 zarokên wê hene û 25 sal dibe ku zewicî ye. Felah, Karnasiya bilind a hiqûq û peywendiyên navnetewç li zanîngehê qedandiye û çend zimanên biyan jç dizane.û çend pirtûk jî li ser pirsên navnetewî nivîsandine.

Felah destpêkê di programa hilbijartina jina jêhatî a sala 2001an de ku ji aliyê Exotift for Humanity (saziya Ekstafît bo karûbarê mirovî) hat lidarxistin, beşdarî kir. Felah karî di nav jinên dehan welatên cîhanê di vê bernamê de bê hilbijartin û di rêûresma dawî a hilbijartina jina jêhatî ya 2011an de beşdariyê bike. Bername bi awayek berfireh û mezin rêve çû û dehan hunemendên navdar ên Hollywoodê û nûnerên dehan saziyên ne dewletî û medyayên navxwe û navnetewî bo vekirina vê bernamê hatibûn hotel Hiltoon.

Sureya Felah di vê bernamê de bi zimanê Kurdî xêrhatin got mêvanan û bi kinên bedew û rengîn ên Kurdî bo beşa mode û çîkirina kincên nû lixwe kiribû. Bo yekemîn car bû ku bi vî awayê berfireh li Hollywoodê mijara Kurdistanî û navê wê ket ber bala medyayên Hollywoodî.

Bê şirove...

2011-05-06T06:36:00.000-07:00

Jiyana dijwar a kasibkarên Kurd li Rojhilatê Kurdistanê.....
Wêne Kurdistan

Komara Îslamî dijminê herî mezin yê medyayê

2011-05-04T05:34:00.000-07:00

AZAD KURDÎ

Dengê Azad - CAPK.eu: Roja 3ê Gulana 2011an demekê hat bibîranîn ku Komara Îslamî, îsal jî wek yek ji dijminên herî mezin ê medyayê di cîhanê de hat naskirin û Îran girtîgeha herî mezin a rojnamevanan hat naskirin, di halekê de ku xelkê seranserî cîhanê bi rêya internet û telefona destan û alevên din ên teknolojiyê îmkanek zêde hene bo peywendiyan û bidestxistina nûçe û agahiyan, lê welatên wek Çîn, Venezuela û Komara Îslamî hemû derfet û îmkanan ji xelkê distînin û medyayan bi xurtî kontrol û sansor dikin û astengiyên mezin dixin ser rêya bidestxistina nûçe û agahiyan û xebatên azadiya çapemeniyê. Bi vî awayî welatên dijminê medyayê benda 19an a Danezana Gerdûnî ya Mafê Mirovan bi eşkere binpê dikin. Herwiha ev welat bi sansorê û binpêkirina azadiya raderbirînê kerameta mirovan û demokrasiyê binpê dikin.

Azadiya çapemeniyê ji aliyê Komara Îslamî ya Îranê berdewm tê binpêkirin û tu guhertinek pozetîv di vî warî de nehatiye kirin, belkî pêvajo her diçe aloztir û xerabtir dibe. Televizyon û radyo li Îranê hemû di bin kontrola xurt a Rêxistina Deng û Reng a Komara Îslamî ne û di bin çavdêrî û fermana Serokê Olî Elî Xameneyî rêve diçe, rojname û kovar jî her wisa. Dîktatoriyeta Komara Îslamî bal kişandiye ser hemû medyayan jî li Îranê. Rojnamger li Îranê digel gefxwarin, kontrol û çavdêriya berdewam, tundûtûjî û cezayên giran ên girtîgehê rûbirû ne. Her diçe pêvajoya zext û givaşan bo ser rojnamevanan zêdetir dibe û her çepemeniyek ku dengê rexneyê jê were, tê daxistin. Sedan rojnamevan ji ber rewşa dijwar a xebata çapemeniyê neçar mane di yek du salên borî de welat bicîh bihêlin. Nimûna berçav reviyana dehan rojnamegerên Kurd ên Rojhilatê Kurdistanê ne. Ji ber ku zext û guşarên Komara Îslamî li ser rojnamevanên Kurd çend qat zêdetir e.

Çapamenî wek bingeha çarem ya demokrasiyê tê naskirin, lê di Îranê de rayedarên Komara Îslamî hemû salê weşana dehan rojname û kovaran dadixin û sedan rojnameger hatine bêkarkirin. Li Îranê tu ewlehiyek ji bo kar û pîşeya rojnamevaniyê tune ye û rojnameger ji ber belavkirina nivîsarên rexnegirane ji dewletê rûbirûyê cezayên herî giran ên girtin, îşkence û girtîgehên demdirêj dibin. Di sala borî de pêvajoya serkut û qirkirina rojnamevanan û daxistina rojnameyan li hemû Îranê xurttir bû. Di heyamê yek sala borî de 200 rojnamevan li Îranê hatine girtin ku zêdeyî 50 kes ji wan niha di girtîgehan de ne. Rojnamevanê navdar Siyamek Porzend çend rojan berî niha di girtîgehê de jiyana xwe ji dest da.

Herçqas gelek welatên demokratîk û saziyên navnetewî hewl dane ku internet wek çavkaniyek giştî bo wergirtina nûçe û agahiyan bê bikaranîn û bi vê rêyê xelk dengê xwe bighînin her derek cîhanê. Li Îranê ji ber rewşa xurt a sansorê û nebûna azadiyên demokratîk di warê xebatên çapemeniyê de, rojnamevan neçar in xebatên xwe li ser weblogan bimeşînin, lê mixabin weblognivîs jî dikevin ber şopa çavdêrî, geflêxwarin û girtin, îşkence û cezayên giran ên zindanê ji aliyê hêzên ewlekariya Komara Îslamî ya Îranê û bi vî awayî keremeta wan a mirovî tê perçiqandin. Gelek weblognivîs li Îranê di van salên borî de hatine binçavkirin û ji çarenûsa wan jî tu agahiyek tune ye. Qada internetê jî ji rojnamevana hatiye astengkirin, dewlet hewlê dide ku bi kontrola internetê rê nede ku rojnameger teknolojiyê bikar bînin ji bo gehandin bîr û baweriyên xwe ên azadîxwazane û rexneyên ku raberî desthilatê dikin.

Astengkirina çepemeniyê û pêşîgirtina ji xebata rojnamevana û sansorakirina sîstematîk ya medya û çepemeniyê nikare Komara Îslamî ji vê kirîza kûr û mezin ku pê re rûbirû bûye, rizgar bike û çi tiştekê ji rejîma Komara Îslamî re naguherîne, belkî ji ber binpêkirina hemû qanûn û biryarnameyên navnetewî di warê azadiya medyayê de barê giran ê cezayên xwe zêdetir dike. Bê heger nine ku dê 3ê Gulanê Rêxistina Nûçegihanên Bêsînor ji ber girtina 200 rojnamevan û weblognivîsan di sala borî de, ji Neteweyên Yekgirtî daxwaz kir ku reporterk taybet bo Îranê diyar bike û rewşa Îranê bixe bin kontrolê.

Rewşa kedkaran li Rojhilatê Kurdistanê her diçe dijwartir dibe

2011-05-02T05:31:00.000-07:00

Azad Kurdî

Dengê Azad- CAPK: Kedkarên Kurd li Rojhilatê Kurdistanê îsal roja 1ê Gulanê di demekê de bibîr anîn ku roj li pey rojê jiyan û rewşa wan dijwartir dibe û pirsgirêkên wan ne tenê çareser nabin, belkî xurttir dibin. Kedkarên Kurd li parêzgehên Rojhilatê Kurdistanê li gor herêmên din yên Îranê xwediyê mafên herî destpêkî yên senfî û mirovî yên jiyanê ne. Pêvajoya paşdehiştina bajarên Rojhilatê Kurdistanê di warê pîşesaziyê de wek berê dom dike û herî kêm budce ji bajarên Kurdan re tê terxankirin. Ger mirov standardên fabrîkeyên herêmên Kurdan li Îranê li gor navçeyên din binirxîne, mirov dikare bêje li Rojhilatê Kurdistanê karxane tune ye. Piraniya pisporên Kurd li Kurdistanê jî vê yekê piştrast dikin. Bo mînak li fabrîkeyên Tehran, Kereb û Isfehan û bajarên din ên Îranê.... di her karxaneykê de hezaran karker kar dikin, lê li Kurdistanê di binav fabrîkeyan de 100 heta 150 kes dixebitin. Fabrîkeyên herêmên Kurdan zêde kargeh tên hesibandin.

Li Rojhilatê Kurdistanê bêkarî gelek zêde bûye û serhejmariyên ku Komara Îslamî di vê derbarê de belav dike, piranî şaş in, meaşê karkeran dereng tê dan, karker tên derxistin, heqdestê wan tê kêmkirin û ji aliyê din jî giraniya xorak û alevên xwarinê roj li pey rojê zêde dibe û vê yekê pirsgirêkên mezin ji bo karkeran pêk aniye. Hemû xebat û çalakiyên senfî yên karkeran li Rojhilatê Kurdistanê wek hemû çalakiyên sivîl û civakî din ên tex û qatên civaka Kurdistanê bi çavek ewleyî tên temaşekirin û xebatkarên yekîtî û sendîkayên kedkaran di bin zextên herî xurt de ne û pir car tên girtin, şîkence û cezayên giran ên girtîgehê jî bi ser wan tê sepandin. Zext û givaşên siyasî û ewleyî niha heta li ser karkerên Kurd jî ku doza mafên xwe dikin tên meşandin. Ji ber vê rewşê niha rêxistin û saziyên senfî yên karkeran li Kurdistanê tune ye, ji ber ku nirxa çalakiyên senfî yên kedkaran jî pirr zêde bûye. Rayedarên Komara Îslamî rê nadin karkerên Kurd saziyên senfî ji xwe re pêk bînin da ku doza mafên senfî yên karkeran bikin.

Yek ji lêgerên herî berçav di van salên dawiyê de ku rûbirûyê karkerên Kurd li Rojhilatê Kurdistanê û sernaserî Îranê hat, kirîza aborî û encamên dorpêçên aborî yên navnetewî li ser Komara Îslamî ya Îranê ye. Li bajarên Rojhilatê Kurdistanê ew kargehên kêm û biçûk jî ku bi hewla gel bi xwe hatine avakirin, rastî vê kirîzê hatine, lewra piraniya wan ji ber pirsgirêkên aborî hatine daxistin. Ji ber vê rewşê hezaran karker betal û bêkar bûne. Piraniya xwediyên kargehan neçar dibin, kedkaran derxin û barê giran ê jiyanê ji wan re çend qat zêde bikin. Xuya ye ji ber vê rewşa nebaş û bêkariya berfireh li Kurdistanê, welatî neçar dimînin ku ji rêya kasibkarî û dan û standina alevan li deverên ser sînoran debara jiyana xwe bikin.

Beşek din ji karkerên Kurd li Rojhilatê Kurdistanê bi rêya cotkarî û ajeldariyê debara jiyanê dikin û çavkaniya jiyana wan ji vê rêyê tê dabînkirin. Mixabin di van salên dawî de ku hişkesalî li Kurdistanê hebû, xesar û ziyanên mezin li cotkaran ket û jiyana wan a aborî bi lêgerên cidî re berbirû kir.

Beşeke berçav ya kedkarên bajarên Rojhilatê Kurdistanê jî ew keç û jin in ku şev û roj di kargeh û malan de mafûran dirêsînin û rewşa karkirina wan gelek nexweş û heta trajedîk e. Piraniya jinan di hundirê malan de tewnên mafûran dirêsînin û piraniya wan rastî nexweşiyên fîzîkî, çavêşî, piştêşî û pirsgirêkên bêhntengî û gelek nexweşiyên din tên. Mixabin heqdesteke herî kêm ji keç û jinên mafûrrês re tê dan û çi standareke karkirinê di vî warî de nay berçavgirtin.

Ji ber bêkariya zêde li Kurdistanê û pirsgirêkên aborî, gelek diyarde û fenomenên civakî jî li Kurdistanê di van salên derbasbûyî de serî hildane û her diçe xurttir dibin. Bandora nigatîv a van diyardeyên civakî di nav gelek malbatên Kurd de bi eşkere tê xuyakirin. Telaq û berdan zêde bûye, bengdarî bi madeyên hişber her diçe zêdetir dibe û pirsgirêkên derûnî û pîkolojîk jî berfireh bûne. Ji aliyekî din jî rêjeya girtiyan li Kurdistanê zêde dibe.

Jiyana kasibkariyê û dan û standina alevan ji welatên Îraq û Turkiyê çavkaniyeke din a kedkarên Kurd tê hesibandin. Ligel vî halî û vê rewşa dijwar a karkeran ku me qala wê kir, rojane em dibînin ku çend kasibkarên Kurd li ser sînorên navbera Rojhilatê Kurdistanê bi Bakur û Başûrê Kurdistanê re ji aliyê hêz û çekdarên Komara Îslamî ve tên kuştin û birîndarkirin. Gelo tawana karker û kasibkarên Kurd ku neçar dimînin rêya herî dijwar ya dabînkirina aboriya jiyanê hilbijêrin û hemû metirsî û tehlîkeyan bi nirxa canê xwe bikarin heta pariyek nan peyda bikin û rêya kasibkariya ser sînor bigrin pêşiya xwe, ew e ku were kuştin û birîndarkirin? Gelo ma ne pêwîst e ku rayedarên Komara Îslamî dawî li dorpêşên aborî bo nawçeyên paşdehiştî wek Kurdistan, Belûçistan û Xozistanê bînin û guhertinên bingehîn di shêweya parvekirina budceya welat, xurt kirina bingeha edaleta civakî, reformên civakî, abûrî u guhertina rêveberên herêmî de pêk bînin? Ger kar û pîşe li Kurdistanê hebe, bêguman kes ne amade dibe ku rêya dijwar ya kasibkariyê bigre ber xwe û jiyana xwe bixe xeterê ji bo dabînkirina aboriya jiyanê. Lê mixabin ji ber valahiyên ku me li jor behsa wan kir, ew rewşa trajedîk li Rojhilatê Kurdistanê li ser kasibkar û karkeran her dom dike. Her eva ku welatî neçar dimînin rêyeke bi xeter wek kasibkariya ser sînor bikin, nîşan dide ku rewşa aborî ya xelkê li herêmên Kurdan li Rojhilatê Kurdistanê çiqas xerab e. Tenê ev faktera berçav têr dike ku mirov êdî çi li ser rewşê nenivîsîne.

NIAC, Lobiya Komara Îslamî li Amerîka yan parastina berjewendiyên gelê Fars?

2011-05-01T06:08:00.000-07:00

Dengê Azad - Loghman Ahmadi: Di çend salên borî de rêxistinek bi navê Konseya Neteweyî ya Îraniyên Amerîka (NIAC), gelek xebatên lobiyê li Amerîka meşandine ji bo ku siyaseta derve ya Amerîka hemberî Îranê biguherîne. Li gor îdeayên rêveberên vê saziyê, wan karî ye di çend warên cuda de siyaseta derve ya Amerîka hemberî Îranê biguherînin. Bo nimûne li dema îdareya Georg Bush di sala 2008an de, pêşniyarek li ser maseya Kongressa Dewletên Yekgirtî yên Amerîka hebû ku di pir aliyan de rê vedikir ji bo êrîşeke leşkerî bo ser Îranê ji aliyê Amerîka.

Li gor vê pêşniyazê, Kongressa DYAê maf dida îdara Buş ku li gor vêc û berjewendiyên Amerîka hemû hewldaneke guncaw û pêwîst bimeşîne ji bo dawîpêanîna programa atomî ya Komara Îslamî ya Îranê. Herwiha daxwaz ji rêveberiya Buş dikir ku hewl bide piştevaniya navnetewî bidest bîne ji bo sepandina dorpêçên xurt ên aborî û siyasî li dijî Komara Îslamî. Di destpêkê de ev pêşniyar ji aliyê saziyeke Lobiya Îsraîlê (AIPAC) - ku yek ji saziyên lobî yên herî mezin û xwedî nifûz e li Amerîka - hatibû amadekirin û hemû çavdêrên siyasî bawer bûn ku ev pêşniyar dê bihê pejirandin, lê di encamê de pêşniyar hat redkirin.

Di sala 2009an de, endamê Kongressa Amerîka Ceyn Harman, di konfernasekê de pirsa neteweyên Îranê anî rojevê û derbarê stratejiya DYA ji bo dawîpêanîn bi bernama navikî ya Îranê wiha axivî: "Fars ne piraniya rûniştvanên Îranê pêk tînin, gelên pir cuda di Îranê de hene ku ne hevbîr in û stratejiya guncaw û jêhatî veqetandina van gelan e."

Piştî van gotinên Harman, saziya NIAC lobiyek gelek berfireh xist rojevê ji bo ku ev endamê Kongressê ji daxuyaniyên xwe poşman be û gotinên xwe werbigre. Li pey zextek gelek zêde, Harman di meha Gulana 2009an de, axaftinên xwe derbarê pirneteweyîbûna Îranê û cudahiya navbera gelên Îranê wergirtin û nameyek ji NIACê re şand û bi fermî daxwaza lêborînê ji wan kir û ji wan re nivîsandibû, mebeseta wî ew bû ku pêwîste Amerîka baştir ji nerînên cuda yên xelkê îranê fêm bike, ne ji bo ji hev veqetandian wan kar bike.

Beşeke din a karê sereke yê NIAC ewa ye ku Amerîka bîne ser wqê baweriyê ku ji rêya civîn û gotûbêjan dikarin pirsgirêkên xwe bi Îranê re çareser bike, eva jî bona vê çendê ye ku Amerîka nekare êrîşa leşkerî bike ser Îranê.

Niha îdara Obama saziya NIAC wek yek ji çavkaniyên sereke bo agahiyan li ser Îranê bikar tîne û kesên ku endamê rêberiya NIAC bûn yan nêzîkê vê saziyê ne, di rêveberiya Obama de post û berisrsyariyên giring ji wan re hatiye dayîn. Bo mînak, di meha Mijdara sala 2009an de, Can Lîmbert ku endamê rawêjkar yê NIACê ye, wek Cihgirê Wezîra Derve ya Amerîka bo pirsa Îranê hat diyarkirin. Lîmbert yek ji wan kesna bû ku piştî şoreşa gelê Îranê di sala 1979an de, li Balyozxana DYAê li Tehranê ji aliyê Komara Îslamî wek rehîn hatibû girtin.

Di meha Sibata 2010an de, ez wekî Nûnerê Kongreya Neteweyên Îrana Federal ligel hevalekî din yên KNÎF bo dema zêdeyî demjimêrekê em bi Can Lîmbert re li balyozxana Amerîka li bajarê jenevê civiyan, herçiqas me hewl da pirsa netewean li Îranê bînin rojevê, Lîmbert di bersivê de digot ku pirsa gelê Kurd ji Amerîka re giring e, lê bi awayekê behsa neteweyên din dikir ku nabe giringî bi doza neteweyên din ên Îranê bê dayîn, ji ber ku encama wê dibe cudakirina axa Îranê. Lîmbert herwiha çendîn car tekez li ser vê mijarê kir ku siyaseta Amerîka ew e ku bi rêya civîn û gotûbêjan pirsgirêkên xwe bi Îranê re çareser bike.

Di çend salên borî de ji hêzên Kongra Neteweyên Îrana Federal re derketiye holê ku piraniya herîz zêde ya aliyên Fars hewlê didin ku pirsa neteweyan ji hev cuda bikin, bo nimûne dibêjin mafê Kurdan e ku daxwaza otonomî yan heta Federasyonê jî bike, lê neteweyên din nikarin daxwaza mafên wiha bikin. Eva stratejiyek e ku ji aliyê Farsan tê meşandin û bikaranîn ji bo pêkanîna dubendî û dijheviyê di navbera neteweên stemlêkirî yên Îranê. Axavtinên Can Lîmbert jî heman hêla siyasî derdixist holê.

Ez nabêjim ku Lîmbert bi merema piştevanîkirin ji Farsan ev gotin dikirin, lê ez bawer im ku Lîmbert bi rastî bawerî bi wan gotinên xwe hebû û gotinên wî ev rastî dide xuyakirin ku lobiya grûpên Farsan heta radeyekê karî ye bighîje astekê ku banmdora rasterast bike ser siyaseta derve ya Amerîka. Hêjayî gotinê ye ku di Tîrmeha 2010an de, Lîmbert posta xwe li Wezareta Derve ya Amerîka cîh hişt û got: "Îdara Obama zêdeyî salek û nîvan e ku li ser desthilatê ye, ez bawer im û hemû kes û derodr jî li ser nerînê ye ku diviya em niha derbarê Îranê de li cihek din bûna. ne ewa ku em dost bûna, belkî aliyê kêm divêt berdewam civîn û gotûbêjên me hebûna." Bi wê wateyê ku Lîmbert ewa fêm dikir ku Îran bi tu awayekî ne amade ye bi Amerîka re lihev bike û hemû hewldanek di vê derbarê de bê mane ye.

NIAC çendîn caran xebatên bi vî awayî meşandine û ji aliyê çendîn endamên Kongressa Amerîka û nivîskar mezin û bi bandor û saziyên din ên lobî ku li dijî Îranê ne wek lobiya Komara Îslamî li Amerîka hatiye tometbarkirin. Serokê NIACê, Trita Parsî, bi vê yekê hatiye tometbarkirin ku di salan 2003an de çend nehêniyên gotûbêjên Amerîka derbarê Îranê de eşkere kirine û agahî daye Îraniyan ku bû sedem bo dememkê Komara Îslamî siyaseta xwe guherand.

Bo mînak, di sala 2003an de, bo heyamekê Îranê bernama xwe ya nuklerî sekinand û herwiha hewleke berfireh da ku li Afganistanê alîkariya Amerîka bike. Herwiha Rojnamevanekî Îranî bi navê Hesen Dayulîslam çendîn nameyên nehênî di navbera Teriya Parsî û balyozê Komara Îslamî ya Îranê li Rêxistina Neteweyên Yekgirtî de eşkere kir ku têde Terya Parsî rawêjê ji Komara Îslamî re dike.

Di heman demê de ku behsa NIAC wek Lobiya Komara Îslamî tê kirin, saziya Zogby International ku saziyek binavûdeng û bawerpêkirî ya serhejmarî û statîstîkan e, rapirsiyek derbarê siyaseta derve ya Amerîka li hemberî Îranê ji0 rûniştvanên Îranî li Amerîka - ku piraniya wan Fars in- kiriye. Serhejmarî derdixe holê ku piraniya herî zêde ya Farsan li dijî şer û dorpêçên xurt û dijwar in û piştgiriya çareserkirina pirsgirêkên navbera Îran û Amerîka bi rêya dîplomatîk dikin.

Ev statîstîk çi tiştekê pêşan didin? Bi baweriya min wê yekê nîşan dide ku Fars bi giştî pir car berjewendiya xwe ligel berjewendiyên Komara Îslamî li hev cuda nakin. Bi wê wateyê ku ku li ser pirsên çarenûssaz, Fars berjewendiya xwe giringtir berçav digrin heta bo nimûne rûxandina Komara Îslamî. Ji ber ku dizanin ger Komara Îslamî bi awayekî bingehîn bihê rûxandin, egera vê çendê gelek zêde ye ku netewa Fars wek desthilatdar di Îranê de nemîne. Yek ji nigeraniyên herî mezin ên Farsan tenê ne Kurd in, belkî ji vêna ditrsin ku asta bawerî û hesta netewî ya gelên Îranê gihîştibe wî cihî ku ger Komara Îslamî jiholê rabe, netewa Fars nekare desthilata xwe bi wî awayê ku niha heye, biparêze. Ev şêwazê helwêstgirtinê di nav hemû grûpên Fars de tê dîtin, heta di nav wan aliyan de ku bi hesab peywendî û têkiliyek baş bi Kurdan re hene. Fikra wan di vê çarçovê de dernakeve.

Heke em vegerin ser behsa xwe li ser NIACê, gelek kesan ji min pirs kirine ku gelo NIAC Lobiya Komara Îslamî ye yan na? Di bersivê de dibêjim, ne giring e ku Lobiya Komara Îslamî be yan na, giring ew e ku kar û siyasetên wan li berjewendiya netewa Kurd û neteweyên din ên Îranê de nîne.

Pêwîstiya guhertina metoda xebatê li Îran û Sûriyê

2011-04-29T06:15:00.000-07:00

Loqman Ehmedî

Rejîmên Îran, Lîbya û Sûriyê nîşan dane ku ger rûbirûyê rûxandin û tunekirinê werin, amade ne hemû awayên tundûtûj û zextê bikar bînin ji bo ku rê nedin guhertinên aştiyane.

Serhildanên van welatan ji xelkê welatên din re nîşan daye ku çiqas dijwar e rejîmek were guhertin, di demekê de ku ew rejîm amade ye hemû tunûtûjiyekê bikar bîne ji bo qirkirina hemû cure serhildaneke aştiyane û sivîl.

Derbarê Lîbya de em temaşe dikin ku opozîsyona wî welatî xebata çekdarî dimeşînme, lê em hemûş dizanin ku bê piştgiriya civaka navneteweyî, xelkê azadîxwaz ê Lîbya gelek bi dijwarî dikarîn li hemberî rejîma vî welatî bisekinin û xebatê bikin.

Derheqê Îranê jî me dît ku rejîmê Komara Îslamî karî ji ber nebûna yekîtî û yekgirtîbûan opozîsyonê û herwiha nebûna rêberî û bêramnacbûna opozîsyonê bikar bîne ji bo ku bi rêya tundûtûjiyeke gelek zêde û berfireh astengeke pirr mezin li pêşberî opozîsonê danîne.

Li Sûriyê em dimêzînin ku rejîma desthilatdar ji tecrûbeyên Îran û Lîbyayê fêr bûye, dema rûbirûyê serhildaneke aştiyane vihê, tenê ji bo mana desthilata xwe rêyek heye ew jî meşandina tundûtûjiyan e.

Eger ev rejîm bikarin li ser desthilatê bimînin, bi rêya bikaranîna tundûtûjiya berfireh sîgnalekê dişînin ji bo hemû rejîmên dîktator ên cîhanê ku nabe ji xwestek û azadîxwaziya gel bitrsin, ger bi milyon mirov jî raperîn û serhildanê bikin û daxwaza jiholê rakirina we bikin, hûn dikarin li ser desthilatê bimînin, lê ger amade bin xelkek zêde bikujin.

Lewra divê ev rejîm werin guhertin.

Di demekê de ku em dizanin serhildanên aştiyane nikare rejîmên dîktator biguherîne ku amade ne hemû şêwazên tundûtûjiyê bikar bînin bo qirkirina serhildanên azadî û demokrasîxwaziyê, me çi alternatîvek heye? Bi baweriya John F Kennedy: ''Yên ku rê nadin şoreşa aştiyane, tenê riya şoreşê bi tundûtûjiyê dihêlin.''

Xelkê netirs û wêrek ê Lîbya gihane vê encamê ku neçar in xebata çekdarî bimeşînin û civaka navnetewî jî gihaye vê encamê ku divê em piştgiriya xelkê Lîbya bikin ji bo ku derfeta azadiyê ji nav neçe.

Niha dema vê yekê hatiye ku xelkê Îran û Sûriyê biryarê bidin ku metoda xebata xwe biguherînin û pêwîst e jî civaka navnetewî dema xebat û serhildan di van welatan de destpê kir, amade be piştgiriyê bide xelkê van welatan, de